Líklega er íhaldsemin á engu undanhaldi á Íslandi. Og kannski þvert á móti; ef til vill er hún í sókn. Og sumpart er það harla skiljanlegt. Stundum hefur raunar verið sagt að það sé í eðli eyjarskeggja að halda í sitt; einangrunin herði þá í einstaklingshyggjunni, en þeir hafi um aldir lítið þurft að sælda saman með öðrum þjóðum, enda lausir við landamæri og þá tillitssemi sem sameiginleg mörk hafa oft og tíðum merkt í samskiptum aðþrengdra þjóða, þótt þar hafi þó vissulega soðið upp úr með reglulegu millibili.
En þetta er öðruvísi úti í ballarhafinu: Eylendingar eins og Frónbúar hafa nefnilega aldrei þurft að gefa afslátt af landi sínu, menningu og tungu af því að þeim hefur ekki verið sótt svo nokkru nemi. Og hafi svo verið hafa þeir hrakið óværuna á burt, hvort heldur hún hefur kallast Baskar eða Bretar, þótt í seinna tilvikinu hafi aðkomumenn ekki verið drepnir svo nemi unnvörpum.
Íslendingar hafa átt sitt.
Og ekki bara landið um aldir, heldur hafið allt í kring í svo ríkum mæli að þeir eiga vart eða ekki deilistofna með öðrum útgerðarþjóðum í norðanverðu Atlantshafi, en þá sjaldan fjarlægir fiskistofnar hafa ratað inn í lögsöguna hafa landsmenn ekki talið sig þurfa að semja um andlag gerseminnar, enda hvalreki alkunnur í kringum eyjuna - og fyrstir koma, fyrstir fá; það er reglan, hin eilífa grágás, lögmál aldanna.
Já, Íslendingar eiga sitt. Og eiga sig.
Þannig er það bara - og þannig hefur einstaklingshyggjan dafnað mann fram af manni, öld eftir öld.
Það er kannski af þessum sökum sem Íslendingar hræðast samkeppni, því hún getur komið róti á hæfilega staðnað samfélag þeirra þar sem tiltölulega fáar fjölskyldur hafa komið sér saman um þjóðfélagsgerð sem haggast lítið þrátt fyrir aukið frjálslyndi víða um lönd.
Einokun er ef til vill lokuðum eyjasamfélögum eðlilegri en frjáls samkeppni. Þvílíkum samfélögum er eðlilegt að óttast það sem að utan kemur - og halda þeim mun fastar í það sem þær eiga sjálfar.
Þess vegna er ennþá talað um lífshættulegan innflutning á erlendum mat til Íslands þótt nokkuð sé liðið á nýja öld. Og flestir una glaðir við einhæfnina; það er jafnvel talið hagkvæmt að hafa matarframleiðsluna heima fyrir á hendi sem fæstra, helst bara eins. Líkt á við um sjávarútveginn þar sem útbúið hefur verið kerfi fyrir örfáa og ógnarsterka sem útilokar að mestu - og eiginlega að öllu leyti - aðkomu annarra. Það er líka talið hagkvæmt, sennilega í krafti stærðarinnar, að sem fæstir græði mest - og kerfið sagt til fyrimyndar, svo mjög raunar að allar aðrar þjóðir öfundi Íslendinga í þeim efnum.
Gjaldmiðillinn er enn eitt dæmið. Íslenska krónan þykir svo heppileg fyrir sveifluríka hagstjórnina að öðrum gjaldmiðlum sem útlendingar nota er líkt við vágest og óværu. Lágvaxtamyntir eru sagðar hvað valtastar. Og íslensk fyrirtæki og heimili eru sögð mega þakka fyrir það hvað krónan er meðfærileg; himinhátt vaxtastig sé léttvægt fundið á vogarskálum pólitískra efnahagsinngripa.
Og við getum líka nefnt fjölmiðla í þessu mengi öllu saman, svo sá sem hér lemur lyklaborðið líti sér nær. Íslendingar afnámu einokun ríkisins á rekstri ljósvakamiðla án þess að stokka spilin, en fyrir vikið eru allir ásarnir og mannspilin sömuleiðis á hendi gamla mónópólsins sem kallað er opinbert hlutafélag í dag, en svo er þessi ferskasta einokun landsmanna nefnd nú um stundir. Og RÚV fær fyrir vikið að spila grand á meðan hinir geta einvörðungu sagt nóló.
Það er ekkert í spilunum sem mun breyta þessu.
Enda þótt töluvert heyrist í svokölluðum umbótaöflum á Íslandi eru þau fáliðuð og illa skipulögð. Og í síðustu alþingiskosningum var þeim meira og minna hafnað, svo mjög að sum hver þurrkuðust út á byggðustu bólunum.
Ef til vill þurfum við að kannast betur við okkur. Við viljum litlu sem engu breyta.
Það er í okkur Ari í Ögri ...
