Nýlega heyrði ég af ungum hjónum, íslenskri konu og dönskum karli hennar sem höfðu búið á Íslandi um tíu ára skeið eftir framhaldsnám beggja í Danmörku. Þau áttu orðið fjögur börn, öll innan við fermingu og voru að reyna að koma undir sig fótunum í íslensku samfélagi, bæði vel menntuð og með þokkaleg laun.
Svo gerist það þegar eiginmaðurinn fréttir að mamma hans, sem var að komast á eftirlaun í Danmörku, hefur meira í ráðstöfunartekjur en hann á mánuði, að þau hjónakornin fara að hugsa sinn gang; hafa varla efni á húsnæði á Íslandi og verða spara við sig í mat og fatnaði eins og þau frekast geta svo endar nái saman.
Þau flytja út. Koma sér fyrir á Jótlandi. Kaupa þar ágætt einbýlishús að andvirði 40 milljóna íslenskra króna, þurfa að borga 2,4 milljónir króna í reiðufé við afhendingu, en fá afgang húsverðsins að láni á 1,2% vöxtum. Líða nú mánuðir og misseri og þau taka eftir því, ólíkt því sem gerðist á Íslandi, að íbúðarlánið fer lækkandi, enda engin verðbólga eða verðtrygging og vextir svo lágir að þau geta loks um frjálst höfuð strokið.
Þau eru bæði í sambærilegum störfum og þau voru í á Íslandi en ráðstöfunartekjur þeirra hafa tvöfaldast á mánuði. Þau fá 900 þúsund krónur á ári í barnabætur. Leikskólaplássið fyrir tvö yngstu börnin er frítt. Tómstundastyrkur dekkar íþróttakostnað tveggja þeirra eldri krakkanna. 60% af nauðsynjavöru sem þau kaupa til heimilsins eru ódýrari en á Íslandi, einkanlega matvara. Húshitun er dýrari, en þau geta skrúfað að mestu fyrir hana góðan hluta úr ári, en kynt upp með viði á veturna.
Og svona er staðan nákvæmlega: Þessi hjón hafa á tilfinningunni að þau hafi skipt á fjandsamlegu samfélagi fyrir vinsamlegt, samfélagi sem fer illa með fólk og samfélagi sem fer vel með fólk.
Og stærsta spurningin sem Ísland stendur frammi fyrir sem samfélag er því þessi: Er landið samkeppnishæft þegar kemur að vali ungra Íslendinga á heimili og íverustað?
Þetta fólk greiddi atkvæði með fótunum. Og fór. Það yfirgaf land sem hefur lítil sem engin svör við stærstu spurningum ungs fólks.
