Spilling á Íslandi var lengi vel aðflutt. Líklega öldum saman. Danskir nýlenduherrar nýttu sér illa upplýsta þjóð og komu fram við hana eins og undirmálsfólk. Stöku íslenskur valdsmaður reyndi að temja sér háttu Kaupmannahafnaraðalsins, en vantaði líklega hefðina og uppeldið til að halda úti allri ófyrirleitninni og ofríkinu gagnvart venjulegu fólki.
Þetta breyttist á síðustu öld þegar flokkar og stofnanir tóku á sig mynd og hagsmunir fyrirtækja og stjórnmálaleiðtoga fléttuðust saman með næsta traustum og tryggum hætti. Helmingaskiptin urðu augljós sem enduðu með áratugalangri einkavinavæðingu fjármagns og fyrirtækja þar sem stjórnmál og stofnanir deildu út gæðum til fárra á kostnað flestra.
Þetta er myndin af Íslandi eins og við þekkjum hana best; gæðingarnir fá jafnan sitt og þeim pólitísku öflum sem kemur það best er jafnan veitt brautargengi í hverjum kosningunum af öðrum.
Efnahagshrunið hefur hér litlu breytt. Lærdómurinn af því, sem átti að vera mikill, hefur reynst lítill. Enn er allt selt í lokuðu ferli og kaupendurnir eru af sama sauðahúsinu og fyrr.
Siðbótin í íslenskum stjónrmálum er og hefur verið lítil sem engin. Enn er það svo að við stjórnvölinn sitja menn sem vilja temja sér háttalag danskra nýlenduherra og vera hafnir yfir allan almenning. Þeir telja sig geta farið að öðrum leikreglum en almenningur þarf að fara eftir - og vona að þeir geti áfram skákað í skjóli óupplýstrar alþýðu.
En beytingin er hugsanlega að gerast.
Upplýsingin virðist vera að vinna mikilvægan sigur á spillingunni, kannski ekki endanlegan, en vissulega stórkostlegan, þökk sé sannarlega frjálsum og óháðum fjölmiðlum og fréttamönnum sem lúta ekki valdi sérhagsmunaklíkunnar sem hefur á síðustu árum reynt að kaupa sér frið og spuna hjá hverjum fjölmiðlunum af öðrum.
Valið hefur staðið að milli leyndarhyggju og lýðræðis. Og valið stendur nú á milli spillingar og siðbótar. Og í rauninni snýst það fyrst og síðast um sjálft orðspor Íslands.
Og ætlum við enn að beygja okkur fyrir spilltu valdi sem þrifst í skjóli aflands eða hlúa að réttlátu samfélagi þar sem allir leggja jafnt að mörkum?
Við lærðum lítið af efnahagshruninu.
Er einhver von að við lærum af siðferðishruninu?
Næstu dagar munu skera úr um það.
