Ríki og sveitarfélög leggja þær skyldur á herðar barna í landinu að ganga í skóla.
En hverjar eru þá skyldur hins opinbera á móti?
Í fljótu bragði kemur gagnkvæm virðing fyrir lögum upp í hugann. Fyrst ríkið ætlast til þess að börnin fari að lögum um grunnskóla í landinu, hljóta börnin að geta gert þá kröfu að ríkið fari að sömu lögum.
Það er sanngjarnt.
Engu að síður þverbrýtur ríkið 31. grein grunnskólalaganna ár eftir ár og raunar svo áratugum skiptir. Það setur börn misjafnlegra stæðra foreldra í þá erfiðu stöðu að fara bónleið til búðar, sumsé hvort mamma og pabbi geti ekki borgað þann hluta kostnaðarins við rekstur grunnskólanna sem hið opinbera tímir ekki að leggja út fyrir.
Ekki einasta er þetta í blóra við landslög, heldur og brot á ákvæði Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem Ísland hefur vel að merkja lögfest, en þar segir að öll börn eigi rétt á grunnmenntun án endurgjalds. Þar er jafnframt kveðið á um að ekki megi mismuna börnum sökum stöðu þeirra eða foreldra þeirra, svo sem vegna efnahags.
Einbeittur og áralangur brotavilji hins opinbera í þessum efnum er skammarlegur, svo ekki sé meira sagt.
Í raun og sann sendir hið opinbera börn sín inn í skólastofurnar á haustin eins og hvern annan mælikvarða á efni og aðstæður foreldra sinna og forráðamanna, slíkur getur kostnaður oft og tíðum verið fyrir efnaminna fólk, ekki síst einstæð foreldri sem ef til vill eru með fleira en eitt barn á grunnskólaaldri. Í þeim tilvikum ætlast ríki og sveitarféllög til þess að fólk sem lifir undir framfærsluviðmiði hins opinbera pungi út tugum þúsunda króna í námsgögn sem landslög kveða á um að eigi vera börnum og foreldrum að kostnaðarlausu.
Skoðum einn svona lista á miðstigi grunnskólans: 4 línustrikaðar stílabækur A5, 3 línustrikaðar stílabækur A4, 2 rúðustrikaðar reikningsbækur A4, 1 stór A4 mappa, 4 plastmöppur, 1 teygjumappa, 1 pakki línustrikuð blöð, 1 plastmappa með rennilás, dagbók fyrir heimanám, 4 blýantar með strokleðri, 1 penni, strokleður, yddari, reglustika, trélitir, límstifti, skæri, gráðubogi, hringfari og vasareiknir.
Stundum er þessi tilætlunarsemi hins opinbera minni, stundum meiri.
Öruggt er að þessi kostnaður er mörgum ofviða. Það er ósanngjarnt.
Og munum þetta í lokin: Ríkið stendur nú fyrir átaki um aukið læsi barna. Er ekki bráðsnjallt að það byrji fyrst á sjálfu sér, því augljóslega er það ekki læst á eigin lög eða alþjóðlega sáttmála.
