Það er kominn tími til að markaðurinn ráði jafnt til sjós og lands. Og auðvitað er það á að giska undarlegt, jafnvel fjarstæðukennt, að þegar nokkuð er liðið á nýja öld skuli enn vera uppi vangaveltur um hvað beri að greiða fyrir fiskinn í sjónum.
Ríkið hefur gefið útgerðarmönnum afslátt af sjálfri þjóðarauðlindinni. Það hjálpar þeim sem helst græða, sem í huga mikils meirihluta þjóðarinnar er býsna öfugsnúið, ef ekki beinlínis absúrd.
Á sama tíma er öllum almenningi gert að greiða skatta sína og skyldur án nokkurra afsláttarkjara - og finnst þar fæstum nokkuð athugavert að leggja sitt af mörkum til samfélagsins. Markaðslögmálið gildir raunar hvarvetna nema til sjós, svo sem á leigumarkaði þar sem alþýðan greiðir uppsett verð fyrir hvaða íbúð sem er. Og því þá ekki líka til sjós?
Það er til marks um ofurvald útgerðarmanna á samfélaginu, jafnt heilu og hálfu byggðarlögunum, þar á meðal á fótboltafélögum og kirkjukórum, sem og stórum fjölmiðlum og stjórnmálaflokkum, ásamt mörgum stofnunum og samtökum, að landsmenn áttuðu sig ekki almennilega á markaðsvirði fisksins í sjónum fyrr en Færeyingar létu verða af því að bjóða upp sérhvern ugga í sínum sjó.
Landssjóðurinn í Færeyjum fær allt að fimmfalt meira í sinn kassa eftir að uppboðsleiðin var farin þar í landi, en núgildandi kvótakerfi eyjaskeggja rennur út á þarnæsta ári og fyrir vikið eru þeir farnir að huga að nýjum leiðum við úthlutun fiskveiðiheimilda. Það merkilegasta við þær breytingar sem eru á döfinni í Færeyjum er að útgerðarmenn í landinu kvarta ekki þótt þeim sé nú loksins gert að greiða sameiginlegum sjóði landsmanna fullnaðarverð fyrir fiskinn sem þeir veiða í kringum eyjarnar. Það kemur líklega til af því að þeir vita það manna best hvers virði hann er, enda er alkunna hvað það er í raun og sann í innbyrðis viðskiptum útgerðarmannanna sjálfra.
Gæti það sama átt við á Íslandi? Eða gilda þar önnur lögmál?
Nú hlýtur að vera komið að skuldadögum íslenskra útgerðarmanna. Þeir hljóta að vera menn til að borga raunvirði fyrir aðgang sinn að þjóðarauðlindinni. Þeir hljóta að vera fremur formælendur markaðarins en málpípur ríkisforsjár. Og þeir geta varla þóst vera minni menn en allur almenningur í landinu.
Og líklega er krafa mikils meirihlutaa þjóðarinnar á að giska einföld; að markaðurinn ráði jafnt til sjós og lands.
