Allt útlit er fyrir að valið standi á milli gamla og nýja Íslands í forsetakosningunum í næsta mánuði, á milli roskins karls sem kunnur eru af refskák íslenskra stjórnmála og yngra manns sem einkum er þekktur af framlagi sínu til menningar og fræða. Með öðrum orðum minnir komandi slagur á sögulegar forsetakosningar fyrir nærfellt hálfri öld þegar valið stóð á milli stjórnmála- og embættismannaelítunnar annars vegar og menningar- og fræðasamfélagsins hins vegar, þeirra Gunnars Thoroddsen og Kristjáns Eldjárns.
Þá má segja að fulltrúi fólksins hafi sigrað, en valdið beðið afhroð, en nú kann dæmið að snúast við, eða hvað?
Sagan hefur dæmt Kristján Eldjárn sem einhvern farsælasta og virtasta forseta lýðveldistímans, en þar fór óreyndur maður í pólitík í gegnum mestu brimskafla íslenskrar stjórnmálasögu þegar hver flokkurinn af öðrum var sem opið svöðusár og forsetinn þurfti oftar að bregðaplástri á sárin en þekkst hefur fyrr og síðar.
Þessi saga segir okkur að reynsla af háskaleikjum stjórnmálanna er óþörf þegar kemur að starfi forseta Íslands. Það mikla embætti þarfnast öðru fremur víðsýni, umburðarlyndi, heiðarleika og mannvirðingar.
Það þarf ekki að horfa nema rétt út fyrir landsteinana til að sjá að kerfið sjálft í valdhroka sínum og yfirlæti á undir högg að sækja á meðan talsmenn umbóta í þágu almennings hafa fremur náð eyrum fólks. Stjórnmálastéttin hefur að mörgu leyti tapað fyrir venjulegum og hversdagslegum óskum um réttlátt samfélag - og sú krafa að allir fari að sömu leikreglum í samfélaginu og beri þokkalega jafnan hlut úr býtum er háværari en nokkru sinni.
Stjórnmálin beggja vegna Atlantsála nú um stundir bera merki þessara breytinga; jafnt í Bretlandi sem Bandaríkjunum sést hvar róttæk umbótaöfl eiga sviðið og orðræðuna á meðan hin hefðbundna pólitík hefur látið á sjá.
Gamlir stjórnmálahaukar sem hafa sett svip sinn á kosningabaráttuna fyrir forsetakosningarnar hér á landi í næsta mánuði - og eru þaulreyndir úr íslenskri kjaftapólitík frá því svo að segja fyrir stríð í landhelginni hafa auðvitað sinn djöful að draga; ýmist kallaðir höfundar hrunsins eða klappstýrur útrásarinnar - og þó það sé nokkuð vel í lagt er eðlilega spurt hvort gamli tími skotgrafahernaðarins í íslenskri pólitík sé ómissandi.
Önnur þessara öldnu kempa hefur nú stigið til hliðar, hin mun freista þess að sýna á sér nýja hlið þótt sagan elti hana fram á sumar.
Eina spurningin sem eftir stendur er hvort nýr og öflugur frambjóðandi sjá sér leik á borði þegar núverandi forseti til 20 ára hefur loks ákveðið að hætta, eða hvort það sé of seint, því almenningur sé þegar búinn að finna þann venjulega mann sem færir honum nýjan tíma fremur en gamlan.
