Sonur minn var að halda utan til framhaldsnáms í heilbrigðisverkfræði í vikunni. Þessi 24ja ára prýðispiltur minn valdi sér virtan tækniskóla í Stokkhólmi - og raunar konunglegan, ef því er að skipta. Því er frá þessu sagt að forstjóri eins af helstu tæknifyrirtækjum Íslands hafði á orði við mig þegar ég tjáði honum hvert strákurinn minn væri að fara að ég ætti síður að búast við honum til baka. Ég kváði auðvitað, fannst þetta ansi harkalega að orði komist. En þá útskýrði viðmælandi minn að þetta væri ekki illa meint af sinni hálfu; ekki einasta væri setið um ungt fólk sem sækti nám af þessu tagi til eftirsóttustu skólanna á meginlandi Evrópu heldur stæði val þess á milli liðlega eins prósenta húsnæðisvaxta ytra ellegar vaxtaokursins heima á Íslandi sem ásamt verðtryggingunni í því krónum pínda samfélagi merkti og þýddi þrefalt til fjórfalt lengri eignamyndun i eigin húsnæði en þekktist t.d. í Svíþjóð. Og hvar heldurðu að hag hans sé best niður kominn, spurði viðmælandinn minn að því búnu og benti mér aukinheldur á að líklega fengi strákurinn að minnsta kosti helmingi betri launakjör ytra en hann mætti eiga von á heima í föðurlandinu.
Þetta er vandi Íslands.
Mun eyjan smám saman breytast í verstöð láglaunastarfa? Getum við sem þjóðfélag ekki lengur boðið yngstu kynslóðinni upp á sambærileg lífskjör og þekkjast í löndunum í kringum okkur? Erum við ekki lengur samkeppnisfær við þroskuð og þróuð samfélög?
Hvar annars staðar í heiminum er sett á svið heillar tónleikahallar sú úrlausn á vanda ungs fólks í húsnæðisleit að það eyði ellilaunum sínum í byrjun starfsævinnar en ekki í lok hennar.
Og enn er umræðan á Íslandi í líki þeirrar sjónhverfingar að afnám verðtryggingar efli krónuna. Á Íslandi fer það jafnvel saman að vera eitilharður stuðningsmaðurr krónunnar en svarinn andstæðingurr verðtryggingarinnar. Heyr á endemi. Það er auðvitað í anda þess mótsagnakennda samfélags sem þrífst á eyjunni köldu.
Verðtryggingin er afleiðing af krónuhagkerfi sem horft hefur upp á 99,99 prósenta rýrnun myntarinnar á einni öld sem einkennst hefur af óstjórn og efnahagssveiflum og alltof hárri verðbólgu sakir þess að eilíflega er samið um laun og kjör umfram framleiðni hinna vinnandi stétta.
Og jafn grátlegt og súrt í broti og það er virðist verðtryggingin vera eina raunhæfa leiðin til að veita og taka langtímalán á Íslandi fyrir venjulegt meðaltekjufólk, lán sem vissulega fela í sér hæga eignamyndun en eru þó á skaplegustu okurvöxtunum sem bjóðast hér á landi - og þótt þau eigi að heita afturþung eru þau skaplegust í byrjun þegar efni fólksins eru minnst.
Því hver er staðan ef við útrýmum Íslandslánunum? Hver er afleiðingin af tali þeirra sem vilja banna verðtrygginguna? Afleiðingin er sú fáránlega sviðsmynd fyrir allt venjulegt fólk að nær vonlaust verður að fá langtímalán á föstum vöxtum. Það eina sem blasir við er svimandi háir og breytir vextir í hagkerfi sem hefur sveiflast eins og lauf í vindi - og jafnan tekið hagsmuni auðvaldsins fram yfir almannahagsmuni ef lappa þarf upp á gengið.
Já, auðvitað verður mér hugsað til stráksins míns í Svíþjóð.
Því ætti hann að koma heim?
