Það hefur verið annar bragur á störfum Alþingis í aðdraganda jólanna en almenningur hefur átt að venjast af þessum óvenjulega vinnustað, gott ef samhugur í vilja og verki hefur ekki einkennt þau öðru fremur, en það er hugtak sem hefur verið í órafjarlægð íslenskra stjórnmála.
Því, ef það hefur verið slagur í boði á þingi, hefur hann verið tekinn, helst með svo digurbarkalegu orðfæri að hrikt hefur í stoðum steinhússins, jafnvel svo að naglaförin hafi setið eftir í púlti og pallborðum. Og það hefur einmitt þótt við hæfi.
Við þekkjum þetta, höfum vanist þessu.
Og sumpart er þetta komið til af þeirri pólitísku siðvenju á Íslandi - og sennilega víðar - að líta á liðsmenn annarra stjórnmálaflokka sem andstæðing - og einmitt ekki samstarfsmann, heldur svo að segja óvin, svikara, landráðamenn.
Þessi orðnotkun; að eiga sér andstæðing, velja sér óvin og taka slaginn er dæmigerð og rekur sögu sína til stríðsátaka þar sem hreinir og klárir óvinir bárust á banaspjót, stóðu sumsé andspænis hvor öðrum og drápust jafnvel báðir þegar á hólminn var komið. Þar voru komnir sannir andstæðingar, upp á líf og dauða.
Heimspekin hefur í þessum efnum valið sér nafnið andmælandi yfir þá tilburði að rökræða til þrautar svo annar hafi betur, en þar vegast á ólík rök og stundum misjafnlega góð og gild svo oft og tíðum er augljóst hvor röksemdafærslan er nálægt sanni; rökfestan hefur þar hrakið rökþrotin, jafnvel mátað þau.
Stjórnmálin á Íslandi hafa þrifist á andmælum og andstæðingi. Slagurinn hefur staðið um það að hafa rétt fyrir sér og til þess hefur iðulega þurft stríðsátök. Pólitíkin hefur með öðrum orðum verið hólmganga upp á þau bítti að annar bardagamaðurinn hafi rétt fyrir sér, hinn ekki.
Gömlu klækjastjórnmálin, sjálf fautapólitíkin hafa af þessum sökum fyrirlitið samræðuna og talað niður til hennar. Í hennar huga er það veikleikamerki stjórnmálamann að tala við næsta mann; hann á alltaf að tala gegn honum. Og hafi farið svo ólíkindalega að stöku þingmaður hrósi hugmyndum yfir línuna hefur honum umsvifalaust verið snarað út í horn með þeirri afdráttarlausu og hæðnislegu athugasemd í hvaða liði hann ætli eiginlega að vera.
Og um það hefur íslensk pólitík snúist; að vera í liði, eða með öðrum orðum að vera alltaf á móti einhverjum. Annað hefur ekki þótt hæfa, af því flokkur manns hefur rétt fyrir sér, flokkur hins ekki. Og það tekur því fyrir vikið ekki að hlusta á aðra.
Þessi upphafning pólitíkurinnar er fjarri öllu mannsviti. Pólitík á ekkert sameiginlegt með stríði. Hún er hvorki orrusta né fyrirsát, ekki einu sinni slagur sem er allt annarrar merkingar en að munnhöggvast í nýpressuðum jakkafötum. Stjórnmál lúta að venjulegum skoðanaskiptum sem eru einmitt forsenda lýðræðisins; að fólk hafi mismunandi skoðanir, uni hvert öðru að hafa ólíka lífssýn, geti hlustað og meðtekið.
Gamla pólitíkin hefur nefnilega þvert á móti snúist um einræði fremur lýðræði; hún hefur ætlað sér allt vald, nefnilega að aðrir hafi alltaf rangt fyrir sér - og ein skoðun sé annarri yfirsterkari og sannarri, undantekningalaust.
Lýðræði snýst um annað, einmitt að hlusta á aðra og eflast við önnur sjónarmið fremur en að forherðast í stækri einangrun. Og lýðræði snýst um að tala saman, komast að niðurstöðu og málamiðlun.
Þannig þing getum við haft á næsta ári.
Það er nefnilega ekki lengur hægt að lofa lýðræðið í einu orði, en lasta alltaf skoðanir annarra í hinu orðinu.
