Verð á útseldum tíma til löglærðra verjenda í sakamálum hefur hækkað um um 65% á árinu. Verðið hækkaði úr 10.000 krónum í 16.500. Lágmarksupphæð ef lögmaður mætir í fyrirtöku hjá lögreglu eða dómara er krónur 52.000 samkvæmt ákvörðun Dómstólaráðs.
Taxti lögmanna í sakamálum hafði verið óbreyttur í fimm og hálft ár og var þá lægri en fyrir hrun. Fyrir hrun var taxtinn á hvern útseldan tíma kr. 11.200. Eftir hrun var hann lækkaður í 10.000 með reglugerð í ágúst 2009. Um áramótin voru settar viðmiðunarreglur þar sem greiða skal lögmanni krónur 16.500 fyrir hvern útseldan tíma. Af útseldum tíma greiðast auk tekjuskatts önnur launatengd gjöld, hlutur launþega og launagreiðanda af lífeyrissjóði, orlof, rekstur skrifstofu, laun annarra starfsmanna lögmanns og jafnvel fleira.
Ofangreindar reglur taka til sakamála. Arnbjörg Sigurðardóttir, hæstaréttarlögmaður hjá Lögmönnum Norðurlandi, segir í samtali við Hringbraut að ef verjendur fái miklu minna greitt úr ríkissjóði fyrir verjendastörf, en frá skjólstæðingum sem geta greitt sjálfir, geti það leitt til þess að þeir eigi ekki kost á eins góðri málsvörn og þeir efnameiri fá. Það geti því verið mjög slæmt ef þóknun fyrir verjendastörf verður miklu lægri en þóknanir sem lögmenn fá fyrir önnur störf sín. Hún telur að mikil prósentuhækkun á útseldum tíma í sakamálum sé ekki óeðlilega hátt stökk frá því sem var eftir hrun heldur leiðrétting.
Arnbjörg segir ekki síður ástæðu til að velta fyrir sér þóknun lögmanna í gjafsóknarmálum. Í einkamálum fái efnaminni einstaklingar gjafsókn til að gæta réttar síns. Gjafsóknarreglur eru settar, m.a. á grundvelli Mannréttindasáttmála Evrópu, til að tryggja að allir geti í raun gætt réttar síns fyrir dómi.
„Gjafsókn er m.a. algeng í forsjármálum og barnaverndarmálum. Þar eru gríðarlegir hagsmunir í húfi, og afar brýnt að efnahagur standi því ekki í vegi að menn fái góðan málsvara,“ segir Arnbjörg.
Ef málsaðili er með gjafsókn ákveða dómarar lögmönnum þóknun fyrir vinnuna. Oft er að sögn Arnbjargar erfitt að átta sig hvernig hún er ákveðin. Þóknun í gjafsóknarmálum getur verið mun lægri en í öðrum einkamálum.
„Ég hef áhyggjur af því að þegar þau eru skorin mjög niður verði afleiðingin sú að hinir efnaminni eigi síður kost á að fá reynslumikla, góða lögmenn,“ segir Arnbjörg. Hún segist einnig hafa velt fyrir sér að gjafsókn sé sérstaklega algeng í málum sem kvenlögmenn sinni mikið, málum sem varði fólk. Því sé spurning hvort óskýrar málskostnaðarákvarðanir dómara leiði til þess að konur fái lægri laun eins og hátti til um flesta aðra kima atvinnulífsins.
