Það hefur verið mjög erfitt að skilja umræðuna um veiðgjöld á sjávarútveginn á síðustu árum. Mikill misskilningur er í gangi að þessi gjöld séu lögð á útgerðarfyrirtæki. Það er ekki rétt. Heldur eru veiðigjöldin lögð á fisktegundir. Gjaldið er mishátt á hverja fisktegund og er gjaldið ákveðið fisktegund og er gjaldið ákveðið eftir formúlu sem mjög erfitt er að skilja. En greiðendur að þessu veiðigjaldi eru þau útgerðarfyrirtæki sem eiga fiskiskipin sem veiða fisktegundir við Íslandsstrendur. Þegar útgerðarfyrirtækið fær reikning frá Fiskistofu þá er grundvöllur reiknings Fiskistofu byggður á veiði ákveðins fiskiskips fyrir liðinn mánuð. Á reikningnum er sundurliðuð veiði á hverri fisktegund hjá þessu ákveðna fiskiskipi. Þetta fiskiskip er með ákveðið númer sem er kallað skipaskrárnúmer og er það svokölluð kennitala fiskiskipsins í opinberum skrám.
Þegar stjórnvöld hófu álagningu veiðigjalds var það lagt á aflamark hvers fiskiskips eins og úthlutn var 1. september ár hvert. Þannig borguðu þau fiskiskip/útgerðarfyritæki sem höfðu aflamark gjaldið. En á árinu 2016 var þessu breytt þannig að þau skip sem veiða aflann í hverjum mánuði fá reikninginn núna. Þau fiskiskip sem veiða mikinn afla greiða þar af leiðandi háar fjárupphæðir í veiðigjöld í hverjum mánuði. Aðferðin skaðar hagsmuni þjóðarinnar Það sem undirritaður hefur Það sem undirritaður hefur áhyggjur af og hefur reyndar reynt að benda á margoft á síðastliðnum árum er að þetta veiðigjald er mjög ósanngjarnt. Þegar grannt er skoðað þá er gríðarlegur munur á veiðigjaldi á milli fisktegunda.
Gjaldskráin er birt opinberlega og er hægt að sjá hana á heimasíðu Fiskistofu. (http://www.fiskistofa.is/fiskveidistjorn/ veidigjold/) Ástæða þess að það er svona mikill munur á veiðigjaldi á hverja fisktegund er hvernig stjórnvöld ákváðu reiknigrunn sem notaður er til viðmiðunar til að finna út veiðigjald á hverja fisktegund. Þessi reiknigrunnur minnir und. Þessi reiknigrunnur minnir mig svolítið á þegar Bakkabræður reyndu að bera birtu inn í hús sitt í fötu. Þessi reiknigrunnur byggist í einföldu máli á því að reikna afkomu fiskiskips af veiðum á hverri fisktegund í hverri veiðiferð. Við ákvörðun á verðmæti hverrar fisktegundar er miðað við aflaverðmæti hverrar fisktegundar yfir bryggjukantinn þegar afla er landað í fiskihöfn. Ekkert tillit er tekið til hvort þetta er afurð eða hvort þetta er hráefni til frekari vinnslu í fiskvinnslu í landi. Þessi aðferðafræði gerir það að verkum að gjaldið verður mjög ósanngjarnt á milli fisktegunda. Ef fisktegund er unnin um borð í fiskiskipi er henni landað sem endanlegri afurð og það verður til um borð í fiskiskipinu verðmætaaukning við að framleiða afurð úr hráefni fisksins.
Reiknigrunnur stjórnvalda tekur ekki tillit til þess að þarna er um verðmætaaukningu að ræða sem verður til úti á sjó. Ef fisktegund er landað sem óunnið hráefni í höfn og unnin í fiskvinnslu í landi þar sem verðmætaaukning verður til þá kemur sú verðmætaaukning ekki inn í reiknigrunn stjórnvalda þegar fundið er út veiðigjald á hverja fisktegund. Það leiðir til þess að fisktegundir sem eru unnar eru úti á sjó fá hærri veiðigjöld en fisktegundir sem eru unnar í landi. En í opinberi umræðu er alltaf talað um hvað allur sjávarútvegur
inn skapar mikla verðmætaaukningu með veiðum og vinnslu okkar fiskistofna. En svo er gjaldinu skipt niður eftir Bakkabræðraleiðinni. Afleiðingin er að það er verið að selja úr landi okkar stærstu og bestu fiskiskip sem hafa verið að vinna fisktegundir úti á sjó og skila oft hæstu verði á ákveðnum fisktegundum á kröfuhæstu mörkuðum um allan heim. Þessi fiskiskip hafa verið mönnuð af mjög reyndum sjómönnum og þessir sjómenn hafa verið mjög tekjuháir og þar af leiðandi háir skattgreiðendur í sínum samfélögum. Einnig hafa þessi fiskiskip og sjómenn sótt afla á fjarlægð mið sem okkar minni fiskiskip hafa ekki getað sótt. Þessi ákveðni skipaflokkur hefur skilað þjóðarbúinu miklum verðmætum á síðustu áratugum og það er mikil þekking til í þessum skipaflokki sem mjög óskynsamlegt er að leggja af vegna skammsýni stjórnvalda í dag.
Þessi aðferðafræði sem nú er í gildi við að skipta heildarveiðigjöldum niður á fisktegundir mun að mínu mati skaða íslenskan sjávarútveg og þjóðina í heild á næstu árum og áratugum verði ekkert gert. Það er mikilvægt núna að í meðferð Alþingis á nýjum lögum um veiðigjöld verði hugsað út í þessa aðferðafræði sem ég tel að sé röng og muni skerða lífskjör Íslendinga þegar fram í sækir verði ekki breyting á.
Höfundur er forstjóri HB Granda.
