Kristín Völundardóttir, forstjóri Útlendingastofnunar, viðurkenni að ummæli sem hún lét falla í Kastljósþætti nýverið hafi verið \"afar óheppileg\". Þetta kemur fram vegna athugunar umboðsmanns Alþingis sem rannsakar nú Útlendingastofnun.
Í bréfi frá forstjóra Útlendingastofnunar, sem fylgir svari til Umba Alþingis segir Kristín meðal annars:
„Í bréfi umboðsmanns Alþingis er vísað til viðtals við mig í Kastljósi hinn 10. desember 2015 og ummæla minna um að mér væri ekki kunnugt um hvort gengið hefði verið úr skugga um að börn í tilteknum málum hefðu kost á heilbrigðisþjónustu í heimalandi sínu. Þessi ummæli voru afar óheppileg. Sem forstjóri Útlendingastofnunar hef ég ekki innsýn inn í hvert og eitt mál, enda afgreiðir stofnunin þúsundir mála á ári hverju og í viðtalinu, sem tekið var upp í síma, treysti ég mér ekki til að fullyrða um þetta einstaka mál. Eðlilegast hefði aftur á móti verið að ég hefði svarað þessu afdráttarlaust játandi þar sem í öllum málum af því tagi sem um ræddi væru þessi atriði athuguð – eins og kom reyndar fram í viðtalinu á almennari nótum.“
Hinn 1. febrúar síðastliðinn sendi Útlendingastofnun umboðsmanni Alþingis svar við fyrirspurn embættisins, dags. 14. desember 2015. Meðal þess sem embætti umboðsmanns Alþingis óskaði eftir var yfirlit yfir umsóknir um dvalarleyfi af mannúðarástæðum vegna heilbrigðissjónarmiða, hvort sem er vegna hælisleitar eða með sérstakri dvalarleyfisumsókn, allt aftur til ársins 2010. Yfirlitið inniheldur viðkvæmar persónuupplýsingar um heilsufar fólks sem kunna að vera persónurekjanlegar og verður því ekki birt opinberlega, segir á vef Útlendingastofnunar. Yfirlitið inniheldur um 100 mál en farið var yfir fleiri en 1100 mál við vinnslu þess.
Í svari Útlendingastofnunar segir að bæði sé litið til almennra upplýsinga um heilbrigðiskerfi ríkja og persónubundinna aðstæðna umsækjanda þegar metin er þörf á dvalarleyfi af mannúðarástæðum á grundvelli heilbrigðissjónarmiða. Til dæmis sé litið til heimilda frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO), Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF) og í skýrslum Alþjóðlega endurreisnar- og þróunarbankans um heilbrigðiskerfi ríkja. Þá sé Handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna ávallt höfð að leiðarljósi við úrlausn mála.
Fram kemur að viðtal við umsækjanda er mikilvægasta gagnið hvað varðar persónubundnar aðstæður hans en allir umsækjendur um alþjóðlega vernd koma til viðtals hjá Útlendingastofnun og fá þar tækifæri til að segja frá aðstæðum sínum. Umsækjanda er einnig boðið að leggja fram gögn er varða persónulegar aðstæður sínar. Þegar kemur að veikindum og sjúkdómum fólks er unnt að leita til lækna og heilbrigðisstarfsfólks eftir greiningu á heilsufari fólks. Staðfesti læknisfræðileg greining veikindi umsækjanda er lagt til grundvallar að hann sé haldinn þeim sjúkdómi eða kvilla sem um ræðir. Í sumum tilfellum eru frásagnir fólks af heilsufari þess ekki kannaðar sérstaklega heldur lagðar til grundvallar samkvæmt framburði, einkum þegar fólk ber við minniháttar kvillum.
Telji stofnunin að umsækjandi hafi ekki tækifæri á að nýta sér annars fullnægjandi heilbrigðisþjónustu sem honum sé nauðsynleg vegna skyndilegs og lífshættulegs sjúkdóms er viðkomandi veitt dvalarleyfi með vísan til 12. gr. f laga um útlendinga nr. 96/2002.
Ennfremur segir í bréfinu um rannsóknarskyldu Útlendingastofnunar:
„Stofnunin tekur rannsóknarskyldu sína mjög alvarlega, einkum hvað varðar hælisumsóknir og umsóknir um mannúðarleyfi enda er þar oft um að tefla líf fólks, frelsi og grundvallarmannréttindi þess.“
