Þórir Garðarsson sendi inn grein á vef Hringbrautar 13. júlí sl. Í greininni vill hann kenna mér lexíu um virðisaukaskatt og beitir í greininni stíl „freka karlsins“ sem hefur reynst áhrifaríkur til að þagga niður í fólki. Það fannst mér óþarfi hjá honum því ég hef aldrei gert þá kröfu að allir væru sammála mér en fagna rökræðum um fjármál ríkisins hvenær sem er ef þær eru byggðar á staðreyndum. Því er mér bæði ljúft og skylt að leiðrétta nokkuð algengan misskilning um virðisaukaskatt sem fram kemur í grein Þóris.
Virðisaukaskattur og eftirspurn
En fyrst vil ég leiðrétta rangfærslur Þóris um eftirspurn eftir gistingu í Danmörku. Þórir nefnir Danmörku sem dæmi um land sem hefur hótelþjónustu í hærra virðisaukaskattsþrepi og jafnframt Svíþjóð og Þýskaland til samanburðar þar sem hótelin eru í neðra þrepi. Þórir segir að í Danmörku hafi orðið „gistiflótti“ yfir til Svíþjóðar og Þýskalands og lætur að því liggja að vaskurinn ráði þar för. Hér hefði Þórir átt að skoða tölur sem eru aðgengilegar á vefsvæði hagstofu Evrópusambandsins Eurostat áður en hann sendi greinina frá sér. Þar kemur nefnilega fram að á síðasta ári fjölgaði gistinóttum um 9,0% í Danmörku frá fyrra ári en aðeins um 3,5% í Þýskalandi og 9,1% í Svíþjóð. Og ef við skoðum aðra nágranna Danmerkur svo sem Noreg, þá var aukningin þar 6%.
Virðisaukaskattur og tekjur í ríkissjóð
Í stuttu máli er tilgangur virðisaukaskattskerfisins að afla tekna með því að skattleggja hvert þrep virðiskeðjunnar og skatturinn dregur nafnið sitt af þeim eiginleika. Skilvirkasta leiðin er að gera það með sama skatthlutfalli hvar sem drepið er niður í keðjunni, eins og hugmyndin var þegar kerfið var sett á í upphafi. Ef endanleg sala vöru eða þjónustu til neytenda ber hinsvegar lægra skatthlutfall en þættirnir þar fyrir ofan í keðjunni, s.s. húsaleiga, aðföng og verktakaþjónusta í tilfelli hótela, þá veldur það því að hótelþjónustan ber mjög lágan skatt og fær í sumum tilfellum greitt til baka úr ríkissjóði. Skatttekjurnar væru hærri ef viðskiptin ættu sér stað á milla þjónustu og með vöruflokka í sama virðisaukaskattsþrepi.
Þórir Garðarsson heldur því fram að ríkið tapi engu á þessu fyrirkomulagi! Það er rangt. Í svari fjármálaráðherra við fyrirspurn minni um virðisaukaskatt af gistingu kemur fram að á árunum 2007-2013 greiddi ríkissjóður samtals 3.133 milljónir króna til hótela og gistiheimila vegna virðisaukaskatts og endurgreiðslan hófst 2007 þegar að neðra þrepið var lækkað úr 14% í 7%. Til samanburðar hefði virðisaukaskatturinn skilað tekjum á sama tímabili sem nemur 41.549 milljónum króna ef gistingin hefði verið í almennu þrepi. Þess má einnig geta að samkvæmt svari fjármálaráðherra við fyrirspurn minni um tekjur á hvern ferðamann, hafa þær lækkað um 46% milli áranna 2002 og 2012 og kaflaskil sjást greinilega við lækkun á virðisaukaskatti á gistingu árið 2007.
Virðisaukaskattur og landamæri
Þórir heldur því einnig fram að að vörur annarra útflutningsgreina beri engan virðisaukaskatt þar sem útflytjendur fái innskattinn greiddan. Staðreyndin er hins vegar sú að við landamæri færist skattlagningarétturinn til. Ísland leggur þess vegna virðisaukaskatt á innfluttan þýskan bíl, svo dæmi sé tekið, þó nánast enginn virðisauki hafi orðið til hér á landi við framleiðslu hans. Þjóðverjar leggja virðisaukaskatt á álið og fiskinn frá okkur í Þýskalandi í staðinn. Þetta einfaldar framkvæmd skattkerfisins og virkar vel. Af 182 milljarða króna tekjum ríkissjóðs af virðisaukaskattskerfinu komu 150 milljarðar króna eða ríflega 82% frá innfluttum vörum og þjónustu, eins og sjá má á bls. 43 á yfirliti með ríkisreikningi 2015.
Eftirspurn og skilvirkni í hagkerfinu
Þórir Garðarsson bendir á að hærri skattar valdi minni eftirspurn og spyr hvort ég vilji skattaleggja ferðamanninn í burtu. Það er fjarri lagi. Í skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gaf út árið 2012 og ég hvet Þóri til að kynna sér, má sjá að sérfræðingarnir telja að áhrif hækkunar á virðisaukaskatti á eftirspurn væru lítil í samanburði við þann vöxt sem greinin hefur búið við á undanförnum árum og að nú „gæti verið heppilegur tími til að hækka aftur virðisaukaskatt á gistiþjónustu”.
Jafnframt segir í skýrslu Hagfræðistofnunar: „Skattlagning er ein tegund opinberra inngripa. Mishár skattur á atvinnugreinar mismunar fyrirtækjum og leiðir jafnan til þess að hagkerfið nýtir ekki framleiðsluþætti sína á hagkvæmasta máta. Lægri virðisaukaskattur á gistiþjónustu ætti að styrkja innlenda samkeppnisstöðu atvinnugreinarinnar. Almennt má gera ráð fyrir að skattaafsláttur bjagi ákvarðanir í hagkerfinu, bæði um framleiðslu og neyslu. Ef ekki eru fyrir hendi góð rök fyrir slíkum afslætti, til dæmis að greinin leggi fram verðmæti til þjóðfélagsins sem ekki er að fullu greitt fyrir, má gera ráð fyrir að afslátturinn dragi úr skilvirkni í hagkerfinu.”
Hröð uppbygging ferðaþjónustu á heppilegasta tíma fyrir íslenska hagkerfið rétt eftir hrun var kærkomin. Hún á stóran þátt í því að hratt dró úr atvinnuleysi og gjaldeyristekjurnar koma að góðum notum. Efnahagsástand nú er allt annað en þá. Jafnframt er ferðaþjónustan engin sprotagrein lengur heldur burðaratvinnugrein og tekur sem slík til sín mikið magn framleiðsluþátta, fjármagns, vinnuafls og húsnæðis. Af þeim sökum er mjög mikilvægt að orð Hagfræðistofnunar hér að ofan séu höfð að leiðarljósi við stefnumótun við skattlagningu atvinnugreina.
Oddný G. Harðardóttir formaður Samfylkingarinnar
