Umræður fóru fram á Alþingi í vikunni um Tisa-viðræðurnar sem staðið hafa yfir um hríð milli utanríkisráðuneytisins og tuga annarra ríkja.
TISA-samningarnir snúast um markaðasvæðingu þjónustusamninga og birtist í þingumræðunum mjög skörp lína milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Í stuttu máli kemur engin gagnrýni fram hjá þingmönnum meirihlutans á samningagerðina. Í hópi minnihlutaþingmanna eru þær raddir áberandi sem telja að sigur auðvaldsins gegn lýðræðinu kunni að verða algjör með TISA-samningum, einkum ef atbeina Alþingis muni ekki njóta áður en drög að samningi liggja fyrir.
Ögmundur Jónasson, VG, var frummælandi hinnar sérstöku umræðu um TISA-viðræðurnar og var ómyrkur í spá sinni. Gangi Ísland að samningunum á forsendum auðugri ríkja, aukist stórfyrirtækjaræði. Mjög erfitt gæti að mati Ögmundar reynst að vinda ofan af afsali lýðréttinda almennings sem gæti fylgt auknum ítökum korporismans.
Varnaðarorð Ögmundar voru sett í samhengi við vaxandi ójöfnuð í heiminum. Hvort sem litið er til tæknigeirans, verslunar, fjölmiðlunar eða annarra þátta eru lítil og meðalstór fyrirtæki víða um heim að hverfa eða sogast inn í stærri einingar. Sumir hafa kallað þessa þróun rányrkjukapítalisma. Giorgio Baruchello, ítalskur prófessor við Háskólann á Akureyri, hefur varað mjög við rányrkjukapítalisma í ritrýndum greinum. Með rányrkjukapítalisma er átt við að réttindi margra og frumkvæðissvigrúm hverfi inn í gímald korporismans, þróunin sé ósjálfbær og ekki sé litið til morgundagsins heldur aðeins líðandi stundar, þá ekki síst í umhverfismálum. Rányrkjukapítalismi þrífist í því ljósi að hámarka gróða á sem skemmstum tíma, horfi lítt til almannaheill eða mannúðarsjónarmiða. En ekki einn einasti þingmaður meirihlutans virðist hafa áhyggjur af því að TISA auki þennan vanda, þrátt fyrir varnaðarorð Stieglitz, uppljóstrana Wikileaks og fjölmargra fræðimanna víða um heim sem hafa varað við TISA.
Ekki er einfalt mál að skýra TISA á mannamáli í stuttu máli. Sniðið fellur að því að þjóðríki semji um skipulag samfélagsins, að þjónusta sem e.t.v. áður var opinber fari inn á ýmis markaðsborð innan og utan þjóðríkja. Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra staðhæfir að grunnþættir svo sem heilbrigðisþjónusta verði undanþegin þessu ferli en heilbrigðiskerfið er nú þegar að miklu leyti einkarekið og spurningum er ósvarað. Ef samningarnir verða til þess að auka enn ójöfnuð eftir efnahag og draga úr almannaheill er það alvarlegt mál. Það er ekki síður alvarlegt að ríflega 60 einstaklingar séu skráðir fyrir 50% af öllum auði veraldar.
„Fulllveldisafsal,“ var orðið sem Ögmundur notaði, afsal í hendur stórfyrirtækja, afsal á valdi frá þjóðríkjum yfir til korporismans. Ögmundur varar við að ef komi til ágreinings séu gerðardómar notaðir til úrlausna sem kunni að vinna gegn ríkishagsmunum. Ágreiningsefni færist þar með undan löggjafarvaldi ríkja.
Í máli Gunnars Braga Sveinssonar í umræðunni kom fram að TISA-samningarnir væru „eðlilegt skref“. Ísland væri aðili að þjónustusamningi við alþjóða viðskiptastofnanir, þannig yrði það að vera. Þjónustuviðskipti færu ört vaxandi í utanríkisviðskiptum Íslands. Gunnar Bragi vísaði áhyggjum á bug af því að framkvæmdavaldið hér á landi hefði tekið sér alræðisvald í þessari viðræðu. Allt umboð til samninganna og gang mála mætti lesa á vef utanríkisráðuneytisins. Alþingi myndi hafa um málið að segja.
Birgitta Jónsdóttir, þingmaður Pírata, virtist með tilvitnunum sem hún valdi óttast samningana mjög. Hún vitnaði til orða annarra um að samningarnir væru gulrót til að bæta hag fyrirtækja. Fari mest fyrir sterku valdi stórfyrirtækja. Einkavæddir dómstólar yrðu notaðir til lögsókna auðhringa gegn ríkjum, málskostnaður myndi velta á tugum milljarða fyrir þjóðríki ef til deilu kæmi, líkur á sigri væru hverfandi. Stórfyrirtækjum væri gefið alræðisvald.
Himinn og haf er milli varnaðarorða minnihlutans og orða meirihlutans. Silja Dögg Gunnardóttir, Framsóknarfloki, ræddi þá \"ímynduðu leyndarhyggju\" sem minnihlutaþingmenn vöruðu við. Hún gerði lítið út tortryggni stjórnarandstöðunnar.
Það var helst að Óttar Proppé sæi bæði kosti og galla við TISA-ferlið. Hann kom í þingumræðunni inn á að við byggjum í heimi hinna lokuðu hringa. Ríkar þjóðir hefðu búið til samtök til verndar eigin hagsmunum, jafnvel forréttindum, dæmi væru Schengen, EFTA og ESB, blokkir sem útilokuðu aðra. Hugmyndin um þjóðríki sem varð til á 18 og 19. öld væri orðin framandi nútímaaðstæðum, ekki síst í ljósi umræðu um fullveldi og afsal þess. Kallast sýn Óttars mjög á við t.d. skrif Birgis Hermannssonar prófessors í stjórnmálafræði um að endurskoða verði fullveldið og hugmyndir um þjóðríki út frá opnum viðskiptum og tæknibyltingu. Fjármagsnflæði fsri nú þvert um hnöttinn á míkrósekúndu og hættan á að litlar einingar eins og örsmátt þjóðríki líkt og okkar verðust illa viðskiptablokkum. Þess vegna yrðum við að taka þátt í viðræðum og fylgjast með þróun, ekki mætti þá samþykkja niðurstöðuna nema hún yrði almenningi til bóta, sagði Óttar Proppé, þingmaður og formaður Bjartrar framtíðar.
Fréttaskýring: Björn Þorláksson
