Forsíðuumfjöllun Fréttablaðsins í dag er um málefni sem margir þekkja en sjaldan er fjallað um. Erfðadeilur.
Í eitt og hálft ár hefur Heiða Björg átt í deilum við fjögur systkini látins sambýlismanns síns um arf eftir sambýlismann sinn. Þau bjuggu saman og ráku tvö fyrirtæki. Þau voru par í þrettán ár og ætluðu að gifta sig í fyrra, en hann lést skyndilega árið 2019.
Í viðtalinu kallar Heiða Björg eftir því að erfðalögum á Íslandi verði breytt eða þau tekin til endurskoðunar. Heiða Björg hefur átt í erfðadeilum frá því að sambýlismaður hennar, Páll Magnús Pálsson, eða Maddi eins og hann var kallaður, lést skyndilega í júlí árið 2019.
Heiða Björg hefur krafist helmings eigna þeirra Magnúsar og réttinn til að búa áfram á sameiginlegu heimili þeirra.
Þau áttu engin börn saman og foreldrar Páls eru látnir. Samkvæmt erfðalögum erfa systkini mannsins hann, en ekki sambýliskona hans enda skapast enginn erfðaréttur milli pars nema í hjúskap samkvæmt lögum.
Heiða Björg höfðaði mál til viðurkenningar á rétti sínum til að erfa Pál og gerði kröfu um viðurkenningu á rétti hennar til helmings eigna dánarbúsins auk viðurkenningar á ábúðarrétti á jörðum sem skráðar eru á dánarbúið.
Með úrskurði sem kveðinn var upp í mars, féllst Héraðsdómur Suðurlands á kröfur hennar og viðurkenndi rétt hennar til helmings eigna dánarbúsins og ábúðarrétt að fjórum jörðum sem að þau bjuggu og ráku rekstur á.
Um er að ræða fjórar jarðir á Suðurlandi. Á einni þeirra er rekinn einn vinsælasti veitingastaður Suðurlands, Gamla Fjósið, auk þess sem þar er hægt að leigja sumarhús.
Úrskurður héraðsdóms Suðurlands hefur verið kærður til Landsréttar. Von er á niðurstöðu hans í næstu viku.
Í málatilbúnaði Heiðu kemur fram að á sambúðartíma hennar og Páls hafi verið mikil uppbygging í fyrirtækjarekstri þeirra og niðurgreiðsla skulda. Þau hófu rekstur í ferðaþjónustu og veitingasölu. Þá hafi fjárhagur þeirra verið algerlega samofinn og hvert þeirra greitt kostnað vegna heimilishalds eftir fjárhag hvers og þörfum.
Þau fóru í viðamiklar endurbætur og breytingar á húsnæði á jörðunum, þar með talið Gamla fjósinu og tveimur íbúðarhúsnæðum sem eru á jörðinni.
Tekið er fram að sem dæmi hafi konan fengið styrk frá Byggðastofnun fyrir þessum framkvæmdum og lán hjá foreldrum sínum sem að hafi allt verið lagt í reksturinn þrátt fyrir að ekkert af því hafi verið skráð á hana. Þá hafi allar launatekjur hennar farið í reksturinn auk þess sem ein dóttir hennar, og ættingjar hennar og vinir, hafi aðstoðað við að koma rekstrinum á fót.
Þá segir hún í kröfu sinni að fjárhagssamstaðan og eignamyndunin sem átti sér stað á sambúðartímanum hafi leitt til þess að greiðslumark fyrir mjólk sem búinu var úthlutað hafi stóraukist. Árið 2006 hafi fylgt jörðinni 229.380 lítra greiðslumark en árið 2018 hafi það verið tæpir 300 þúsund lítrar.
Þá vísar hún að lokum í drög að erfðaskrá mannsins þar sem kemur fram að hann hafi viljað að hún taki arf eftir hann. Það hafi verið hans vilji að hún fengi í sinn hlut fasteignir hans ásamt tilheyrandi lóðaréttindum auk eignarhluta hans í Gamla fjósinu. Honum láðist þó að klára gerð erfðaskrárinnar þannig hún var ekki gild við andlát hans.
Þá vísar hún til þess að ein jarðanna hafi verið heimili hennar síðustu 14 ár og að hún hafi stundað þar búskap og annan rekstur.
Systkinin vísuðu hins vegar til fjölda dóma þar sem hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að við slit óvígðrar sambúðar taki hvor um sig þær eignir sem hann átti við upphaf sambúðar eða eignaðist á meðan sambúð stóð og að ef fólk telji sig eiga rétt á einhverju sem ekki er skráð á það þurfi það sjálft að sanna það.
Þau segja ljóst að maðurinn eignaðist jarðirnar áður en þau hófu sambúð og að sambýliskona hans hafi ekki átt neitt í þeim eða greitt af þeim. Þau mótmæla því að bróðir þeirra hafi talið þau eiga þetta saman og segja frásögn hennar einhliða.
Tvö systkina Páls snérust hins vegar á sveif með Helgu Björg og greindu frá því fyrir dómi að þau hafi fylgst með uppbyggingu á bænum eftir að sambúð þeirra hófst. Heiða hafi verið „drífandi og hugmyndarík“ og að þau hafi verið saman í þeim breytingum sem áttu sér stað og þau hafi verið samhent þótt þau hafi sinnt ólíkum verkefnum í rekstrinum.
Systir mannsins sagði fyrir dómi að kröfur konunnar séu „algjört réttlætismál“.
Það er niðurstaða héraðsdóms að systkinunum hafi ekki tekist að hrekja þær fullyrðingar sem hafi verið settar fram um sameiginlega eignamyndun og uppbyggingu á svæðinu á sambúðartíma Heiðu og Páls. Þá segir að ekki sé hægt að sjá annað en að fjárhagsleg samstaða hafi verið á milli þeirra og að verkaskipting hafi verið jöfn og því fellst dómurinn á að helmingur af öllum nettó eignum dánarbúsins tilheyri henni og að hún megi búa áfram á jörðunum.
Í Fréttablaðinu í dag er rætt við Heiðu Björg, dóttur hennar og lögmann og prófessor í erfðarétti.
