Í haust kemur út bókin „Hannes – portrett af áróðursmanni.“ Fjallar bókin um Hannes Hólmstein Gissurarson. Höfundur er Karl Th. Birgisson. Upplagið verður takmarkað en hægt er að kaupa eintök í forsölu og má nálgast upplýsingar hér. Karl gaf Hringbraut leyfi til að birta kafla úr bókinni.
Við gefum Karli Th. orðið:
Auður Sveinsdóttir Laxness hafði erft höfundarréttinn að bókum eiginmanns síns að honum látnum. Þegar þau fjölskyldan höfðu lesið margvíslegar greiningar og á endanum lokagreinargerð Helgu Kress, og ráðfært sig við lögmenn lengi vel ákváðu þau að stefna Hannesi Hólmsteini.
Fyrir ritstuld.
Af dæmunum hér að ofan að merkja mætti ætla að það hefði verið auðsótt mál. En ekkert er svo einfalt.
Akademískar kröfur og jafnvel siðareglur háskóla eru eitt. Lögin í landinu eru annað.
Rétt eins og allur almenningur hefur vanizt tilteknum reglum og lögmálum í eigin lífi, þá virðist þyngdaraflið oft virka til hliðar þegar komið er inn í réttarsal.
Fyrst fóru þó ættingjar Laxness „mýkri leið“ og kærðu hann til siðanefndar Háskóla Íslands í byrjun apríl 2004. Nefndinni hafði verið komið á eftir að samþykktar höfðu verið sérstakar siðareglur háskólans í nóvember 2003, skömmu áður en bók Hannesar kom út.
Hannes var kærður í fjórum liðum. Í fyrsta lagi fyrir að brjóta gegn siðareglum og faglegum starfsháttum með því að hagnýta sér verk Halldórs án þess að geta heimilda. Í öðru lagi að Hannes hefði brotið gegn höfundarrétti og heiðri Halldórs með því að gera texta hans að sínum. Í þriðja lagi hafi Hannes nýtt sér ýmis óbirt verk Halldórs án samþykkis fjölskyldunnar. Í fjórða lagi hafi hann „brenglað“ ævi Halldórs með ýmsum hætti, til dæmis með því að nota senur úr skáldverkum hans eins og þær væru ævisögulegar.
Siðanefndin vísaði liðum 2 og 3 frá, en bjó sig undir að fjalla um liði 1 og 4.
Þá brá Hannes á það ráð, að höfða mál gegn siðanefndinni og fór fram á að hún frestaði umfjöllun sinni þangað til dómsniðurstaða lægi fyrir. Nefndin hafnaði því.
Sama dag, 27. júlí 2004, krafðist Hannes lögbanns á fyrirhugaða umfjöllun nefndarinnar um mál hans. Sýslumaður hafnaði beiðninni, en þá ákvörðun kærði Hannes til Héraðsdóms Reykjavíkur til að fá úrskurði sýslumanns hnekkt.
Héraðsdómur samþykkti erindið og skipaði sýslumanni að setja lögbannið á. Þeim úrskurði áfrýjaði siðanefndin til hæstaréttar. Fyrir hönd nefndarinnar rak Gestur Jónsson málið, en Hannes hafði sem lögmann Jón Steinar Gunnlaugsson.
Þessi nöfn eru forvitnileg í sögulegu samhengi, þar sem á þessum árum stóð sem hæst fárviðrið vegna ýmiss konar „Baugsmála“, sem svo voru kölluð. Þar tók Gestur jafnan að sér að verja Baugsfjölskylduna, en Jón Steinar var hins vegar „innvígður og innmúraður“ í innsta hring Davíðs Oddssonar, svo vitnað sé í frægt tölvubréf Styrmis Gunnarssonar, þá ritstjóra Morgunblaðsins.
Við þreytum okkur ekki á öllu lagastaglinu hér, en meðal annars var tekizt á um hvort siðnefnd háskólans gæti yfirleitt átt aðild að dómsmáli þar sem hún væri ekki sjálfstæður lögaðili, hefði til dæmis hvorki kennitölu né sjálfstæðan fjárhag. Sem var nokkuð skondið í ljósi þess að siðanefndin hafði sjálf áfrýjað til hæstaréttar.
Stutta útgáfan sögunni er sú, að í lok september 2004 staðfesti hæstiréttur niðurstöðu héraðsdóms og fyrirskipaði sýslumanni að leggja lögbann við störfum siðanefndarinnar í máli Hannesar.
Á meðan á öllu þessu gekk hafði fjölskylda Halldórs Laxness hins vegar hugsað sitt, lesið og ráðfært sig við sérfræðinga.
Haustið 2004 stefndi Auður Laxness semsagt Hannesi Hólmsteini fyrir höfundarréttarbrot í 120 liðum.
Og aftur gekk á með lagakrókum. Hannes krafðist þess að málinu yrði vísað frá dómi enda væri stefnan bæði óskýr og illa orðuð, og því væri ómögulegt að grípa til varna í málinu. Á lagamáli heitir það vanreifun.
Á þessi rök féllst héraðsdómur og vísaði málinu frá. Þeirri niðurstöðu var áfrýjað til hæstaréttar. Hæstiréttur tók undir með héraðsdómi um að stefnan væri að mörgu leyti óljós og „ágripskennd“, en skipaði dómnum samt að taka málið til efnismeðferðar. Það var sumsé sent aftur heim í hérað.
Nú er komið fram yfir miðjan september 2005 í sögu okkar. Næstum tvö ár eru liðin frá því að bók Hannesar kom út, kærumál hafa gengið á víxl og farið tvisvar fyrir hæstarétt, en ennþá hefur enginn málflutningur farið fram um efnisatriði málsins. Sem voru þó tilefni alls þessa havarís.
En lögmennirnir höfðu nægan starfa.
