„Ég fagna því að ráðherrann telur koma til greina að skoða möguleika á að styrkja rekstrarumhverfi fjölmiðla þannig að þeir geti betur sinnt hlutverki sínu sem upplýsingakerfi lýðræðis. Það er ljóst að það þarf að huga rækilega að rekstrar-módeli fjölmiðlunar jafnt á Íslandi sem annars staðar,“ segir Birgir Guðmundsson, dósent í fjölmilafræði við Háskólann á Akureyri.
Hringbraut sendi Birgi fyrirspurn og falaðist eftir viðbrögðum í kjölfar þess að Illugi Gunnarsson menntamálaráðherra hefur svarað fyrirspurn frá Heiðu Kristínu Helgadóttur, þingkonu BF um styrki eða niðurgreiðslur til fjölmiðla.
Fyrri spurning Heiðu er: Hefur ráðherra eða ráðuneyti hans skoðað möguleika á því að veita fjölmiðlum styrki eða niðurgreiðslur til að tryggja fjölbreytileika og koma í veg fyrir samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, líkt og gert er víða í Evrópu, m.a. í ríkjum annars staðar á Norðurlöndum?
Illugi svarar því þannig að árið 2009 hafi verið athugað hvort nýta mætti eftirstöðvar af fjármunum, sem voru til í Menningarsjóði útvarpsstöðva, til að styrkja rannsóknarblaðamennsku og/eða gerð heimildamynda. „Af því varð ekki og hefur ekki verið hreyft við stofnun sjóðs á sviði fjölmiðlunar síðan. Ráðuneytinu er kunnugt um fyrirkomulag fjölmiðlasjóða annars staðar á Norðurlöndum en ekki hefur verið tekin afstaða til þess hvort slíkt fyrirkomulag kæmi til greina hér á landi auk þess sem talið hefur verið að ekki væri fjárhagslegt svigrúm fyrir hendi hjá mennta- og menningarmálaráðuneyti til að verja fé til verkefna af því tagi sem hér um ræðir,“ svarar Illugi.
Heiða spyr í öðru lagi: Hver er skoðun ráðherra á slíkum niðurgreiðslum eða styrkjum til handa fjölmiðlum?
Illugi svarar að í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sé hlutverk fjölmiðla skýrt skilgreint, en þar segi að fjölmiðlar leiki „lykilhlutverk í lýðræðissamfélagi með því að upplýsa almenning, vera vettvangur þjóðfélagsumræðu og veita aðhald þeim öflum sem vinna gegn almannahag“. Í fjölmiðlalögunum sé gengið út frá þessari skilgreiningu. Auk tjáningarfrelsis, sem allir þegnar í lýðræðisríkjum njóta, séu fjölmiðlum veitt tiltekin réttindi umfram aðra, t.d. er varðar vernd heimildarmanna.
„Í ljósi þeirrar sérstöðu og áhrifavalds, sem fjölmiðlar í lýðræðisríkjum hafa, er litið svo á að þeir hafi ríkum skyldum að gegna gagnvart almenningi. Í evrópskum lýðræðisríkjum er því almennt talið að fjölmiðlar séu af þessum sökum ólíkir öðrum fyrirtækjum og því sé eðlilegt að um þá gildi sérstakar reglur, sem taki mið af framansögðu.
Af þessu leiðir að ekki er hægt að útiloka þann möguleika að fjölmiðlar njóti aðgerða af hálfu ríkisvaldsins til að auðvelda þeim að rækja hlutverk sitt en sem kæmu síður, eða alls ekki, til greina fyrir atvinnurekstur af öðru tagi. En áður en til einhverra aðgerða er gripið þurfa að liggja fyrir ítarlegar rannsóknir og greiningar á rekstrarumhverfi fjölmiðla hér á landi og jafnvel einnig á fjölmiðlaumhverfinu almennt til að að byggja ákvarðanir á.“
Birgir er í hópi þeirra sem hafa talað fyrir þeim möguleika að einkafjölmiðlar á Íslandi fái ríkisstyrki.
Þótt hann fagni því að ráðherra sé að skoða málið bætir hann við: „En óneitanlega virðist sem ráðherrra telji þetta ekki forgangsmál, ekki frekar en margir fyrirrennarar hans, og óneitanlega hefði verið áhugaverðara ef hann hefði boðað að það ætti í raun að skoða einhverja möguleika í þessum efnum,“ segir Birgir Guðmundsson dósent.
