Saur­mengun tíð í ís­lenskum vatns­veitum: Nærri þúsund manns hafa veikst vegna mengaðs vatns

Saur­mengun greinist að meðal­tali í um 50 vatns­veitum á hverju ári sam­kvæmt niður­stöðum nýrrar rann­sóknar. Í niður­stöðum Maríu J. Gunnars­dóttur, Ásu Atla­dóttur og Sigurðar M. Garðars­sonar sem birtar voru í Lækna­blaðinu í dag kemur fram að bæta þurfi vatns­gæði hjá minni vatns­veitum og taka upp hættu­mat á mengun.

Sýkt vatn hafi haft á­hrif á 8000 manns

Á tíma­bilinu 1998-2017 voru skráðar 15 vatns­bornar hóp­sýkingar, allar hjá minni vatns­veitum og sumar á fjöl­förnum ferða­manna­stöðum og í sumar­húsa­byggðum. Um 500 manns urðu veikir í þessum hóp­sýkingum og þær höfðu á­hrif á um 8000 manns, í lengri eða skemmri tíma.

Í rann­sókninni kemur fram að að­eins um tíu prósent þeirra sem veikjast fari til læknis og því má leiða að því líkur að í það minnsta 250 manns hafi orðið veikir að meðal­tali á ári hverju vegna mengaðs neyslu­vatns.

Sýkillinn er annað­hvort Campylobacter eða nóró­veira og í einu til­felli Crypto­s­poridium, sem veldur laun­spora­sýkingu.

Lé­legur frá­gangur megin söku­dólgurinn

Helsta or­sök vatns­bornu hóp­sýkinganna er lé­legur frá­gangur og tak­markað við­hald á vatns­bólum.

Neyslu­vatn getur mengast á ýmsan hátt en al­geng or­sök er að mengað yfir­borðs­vatn berst í vatns­ból, oft í kjöl­far mikillar úr­komu eða leysinga. Sýklar berast í yfir­borðs­vatn með saur frá villtum fuglum og bú­fénaði og berst í vatns­ból ef frá­gangur þeirra er lé­legur.

Sýklar geta einnig borist frá nær­liggjandi rot­þró eða úr lekum úr frá­veitur­örum í grunn­vatn og með grunn­vatns­streymi í vatns­ból.

Sí­endur­tekin saur­mengun

Or­sök hóp­sýkinga er oftast vegna lé­legra vatns­bóla. „Það kemur skýrt í ljós að hjá mörgum vatns­veitnanna var endur­tekin saur­mengun undan­fari hóp­sýkingar og því hefur hættan væntan­lega varað lengi og hægt hefði verið að bregðast við og koma þannig í veg fyrir hóp­sýkinguna,“ segir í rann­sókninni.

Hjá að minnsta kosti þremur veitum hélt hættu­á­standið á­fram án þess að nauð­syn­legar endur­bætur væru gerðar á vatns­veitunni og þá getur sagan endur­tekið sig þegar ó­heppi­legar að­stæður myndast, eins og við mikla úr­komu eða leysingar. Nauð­syn­legt sé að koma á skil­virkum út­tektum og á­hættu­greiningu á mengun og skipu­lögðum úr­bótum í sam­ræmi við niður­stöður þeirra.