Leiðari Sigurjóns M. Egilssonar á Sprengisandi á Bylgjunni í gærmorgun hefur vakið athygli. Þar gerði Sigurjón upp forsætisráðherratíð Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar gagnvart fjölmiðlamönnum og orðaði það þannig að greiningardeild hefði verið starfrækt í forsætisráðuneytinu í tíð Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þar hefði það verið flokkað sem Sigurjón og aðrir blaðamenn sögðu og skrifuðu.
„Ráðherrann fyrrverandi hafði greiningardeild í sínu ráðuneyti. Sú greiningardeild vann ekki við það að greina afleiðingar þess að fólk eins og hann léki ekki með, ekki af fullri alvöru, í baráttu Íslendinga til endurreisnar eftir afleiðingar af starfi ömurlegra stjórnmálamanna á árunum fyrir hrun. Nei, sú greiningardeild dundaði sér við að flokka niður það sem ég sagði og skrifaði sem og ýmsir aðrir. Þetta veit ég frá fyrstu hendi. Ég var kallaður á teppið,“ sagði Sigurjón í leiðaranum.\"
Í viðtali við visir.is neitar Jóhannes Þór Skúlason fv. aðstoðarmaður Sigmundar Davíðs þessu. Samkvæmt Sigurjóni var útkoman úr greiningu á honum sú að hann gerði ríkisstjórn Sigmundar Davíðs erfitt fyrir, væri henni til trafala og hefði samkvæmt greiningunni oftast verið vondur við Framsóknarflokkinn.
Það þótti saga til næsta bæjar þegar Hallgrímur Helgason rithöfundur var kallaður á teppið til Davíðs Oddssonar þegar hann var valdamesti maður landsins. Hallgrímur kallaði það skoðanainngrip verk \"Bláu handarinnar\". Sigmundur Davíð var aðeins búinn að vera forsætisráðherra í nokkrar vikur þegar hann fór að tala um loftárásir fjölmiðla. Þá hafa þau meginrök oft komið fram meðal ráðandi framsóknarmanna að eins helsta ástæða þess að flokkurinn verði að hafa yfirráð í fjölmiðlum séu þau að blaðamenn séu vondir við Framsóknarflokkinn.
Hvers vegna á fólk fjölmiðla?
Í úttekt Hringbrautar um stöðuna á fjölmiðlamarkaði í september sl. var m.a. spurt hvers vegna fólk keypti upp fjölmiðla? Því var svarað þannig þá: \"Ríkjandi ráðamenn sem njóta verndar fjölmiðlamanna eru að jafnaði líklegri til að verja sig gegn því að almenningur komist á snoðir um mál sem kunna að reynast þeim óþægileg og erfið. Um þetta varð töluverð umræða fyrr í sumar þegar heyrðist af einni stórvendingunni í fjölmiðlaheiminum. Nokkrum dögum áður en fréttamál Bjarna og eiginkonu hans kom upp (og framhjáhaldssíðumálinu algjörlega óskylt) leitaði Hringbraut svara við því með skriflegri fyrirspurn hvar nýjasti fjölmiðlarisi Íslandssögunnar, Björn Ingi Hrafnsson, fengi fé til að kaupa upp útgáfuréttinn að ellefu blöðum og hver væri tilgangurinn með kaupunum. Spurt var vegna þeirrar spennu sem nánast er innbyggð í samfélagsgerðina, að fjölmiðlar eiga að veita valdhöfum aðhald. Fyrir vikið verða í heilbrigðu samfélagi linnulausir árekstrar milli gagnrýninna fjölmiðla og hinna sönnu valdhafa. Stórfelld uppkaup á fjölmiðlum vekja því ætíð spurningar um hvort sumum valdhöfum efnahags- eða pólitísks valds eigi að hlífa en öðrum ekki. „Nei, ég hyggst ekki svara þessu sérstaklega,“ sagði Björn Ingi Hrafnsson, eigandi Vefpressunnar, í svarbréfi við skriflegri fyrirspurn fjölmiðlamanns Hringbrautar þegar spurt var hvaðan féð, til að stórauka umsvif á íslenskum fjölmiðlamarkaði, kæmi,\" sagði þá í fréttaskýringu Hringbrautar.
Áhrif þess að geta spurt
Einnig sagði: \"Sumar fréttir sem varða suma ráðamenn lenda frekar í ruslatunnunni hjá sumum fjölmiðlum en öðrum. Ef fjölmiðlar enda í höndum örfárra eigenda, sem e.t.v. deila svipaðri samfélagslegri sýn og gildum, eru líkur á að sumar fréttir verði birtar en aðrar ekki, eftir því hvar í flokki gerendur standa. Þá er brotin jafnræðisregla þegnanna og leiðir til lýðræðislegs ójafnaðar. Allt sem eykur lýðræðislegan ójöfnuð á erindi í samfélagsumræðu en ríkjandi meginstraumsfjölmiðlar hafa löngum ekki þótt viljugastir til að ögra ráðandi kerfum. Ýmsar fjölmiðlarannsóknir sýna að litlir miðlar, oft staurblankir jaðarmiðlar (sem valdamiklir eigendur sjá sér ekki hag í að eiga) þora oft öðrum fremur að spyrja ágengustu spurninganna á meðan hinir stærri þegja. En vandi litlu miðlanna er að sá sem þorir að spyrja getur lent í því að fjölmiðill hans lendi í frystikistunni, bæði hjá ráðamönnum sem og valdsæknum almenningi sem líkar ekki við þá hugmynd yfirhöfuð að fjölmiðlar séu sjálfstæðir og gagnrýnir. Áður en eignarhaldi á DV var breytt í nóvember árið 2014 með því sem kallað var „fjandsamleg yfirtaka“ þótti sumum það gild rök í pólitískri umræðu þegar ráðherrar Sjálfstæðisflokksinssögðu vegna lekamálsins: „Ég tala ekki við DV.“ Að sama skapi er þekkt að ráðamenn ræði frekar við miðla sem eru þeim undirgefnir. Í þessu ljósi og ýmsum öðrum getur verið mikilvægt fyrir almenning að velta fyrir sér valdakerfunum á bak við eignarhald á fjölmiðlum, því ritstjórar, fréttastjórar eða aðrir yfirmenn fjölmiðla sitja í umboði eigenda og er ætlað að þakka fyrir sig, en ekki öfugt.\"
Þessi orð fá nýtt og aukið vægi nú þegar afhjúpun Wintris-málsins er staðreynd sem felldi Sigmund Davíð sem forsætisráðherra.
Kvarta linnulítið
Framsóknarmenn áttu sitt eigið flokksblað, dagblaðið Tímann, allt fram á níunda áratug síðustu aldar. Kjörfylgi flokksins hefur síðan rokkað upp og niður og hefur jafnvel á köflum legið við að flokkurinn þurrkaðist út, ekki síst í Reykjavík. Eitt hefur einkennt raddir framsóknarmanna allar götur síðan þeir áttu sitt eigið málgagn; þegar illa árar fylgislega hafa ráðandi öfl innan flokksins kvartað undan fjölmiðlum og talið að afbökun ætti sér stað á orðum framsóknarmanna og stefnu. Er skemmst að minnast árásar Karls Garðarssonar og fleiri þingmanna Framsóknarflokksins í Ríkisútvarpið en um tíma gerði Karl Rúv ábyrgt fyrir veikri stöðu forsætisráðherra og enn má lesa slíkar raddir.
Hringbraut hefur rætt við framsóknarmenn sem segja að síðan Davíð Oddsson varð ritstjóri Moggans sé ekkert feimnismál að flokksfjölmiðlun á Íslandi hafi nánast gengið í endurnýjun lífdaga. Í úttekt Hringbrautar í fyrrahaust sagði: \"Með uppkaupum Björns Inga Hrafnssonar eða peningamanna í kringum hann á ellefu blöðum Fótspors í sumar og þar á undan DV vakni sú spurning hvort báðir gömlu valdaflokkanna séu að koma sér upp handgengnum röddum innan fjölmiðlaheimsins, m.a. til að þagga niður hneykslismál sem upp kunna að koma. Hægrimenn hika að sama skapi ekki við að kenna suma gagnrýna fjölmiðla samtímans við hreina vinstri stefnu, telja þá flytja áróður í skötulíki frétta. Vísbending er um aukna pólaríseringu fjölmiðla á millum, þar sem meira gæti kveðið að eigendavaldi í hinum hröðu hræringum en dæmi eru um síðan markaðsfjölmiðlun leysti flokksfjölmiðlun af hólmi. Eigendur ráða ritstjóra sem þeir treysta til að halda úti fréttastefnu sem eigendur sætta sig við. Völd eigenda eru því margföld á við ritstjóravöldin, enda eru ritstjóraskipti tíð í hvarfgjörnum heimi fjölmiðlanna eins og saga fjölmiðlunar síðustu misseri sýnir fram á. Undantekning frá því er þó saga Morgunblaðsins.
Saknaði miðils sem skildi framsókn
Sigrún Magnúsdóttir, þingmaður Framsóknarflokksins og umhverfisráðherra, sagði í júlí árið 2014 í samtali við Ríkisútvarpið að hún „sakni fjölmiðils sem skilji Framsóknarfólk og stefnu þeirra“. „Mér finnst alltaf vera mjög tortryggt allt sem Framsóknarmenn leggja til og tala um og snúið út úr því á alla enda og kanta. Við vitum náttúrlega að Fréttablaðið er mest fyrir Samfylkinguna og Bjarta framtíð. Það væri gott fyrir okkur Framsóknarmenn að eiga okkar Fréttablað. Ég bara svona nefni þetta,“ sagði Sigrún en sleppti að nefna ítök útgerðarmanna í Mogganum eða þá staðreynd að Davíð Oddsson, fyrrum valdamesti sjálfstæðismaður landsins, er þar ritstjóri. Kann það að vera tengt þeirri hugmynd sem einkennir ekki síst ýmissa eldri borgara, að sá telst ekki pólitískur hér á landi sem kýs framsókn eða íhaldið.
Vigdís afar ósátt
Fræg eru ummæli Vigdísar Hauksdóttur, þingmanns Framsóknarflokksins þegar hún sagði í viðtali á Bylgjunni sem formaður fjárlaganefndar, að hún væri afar ósátt við fréttaflutning RÚV, fréttastofan væri vinstri sinnuð og höll undir Evrópusambandið. Hún gaf við sama tækifæri til kynna að hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar sem hún sat í myndi leggja til að skorið yrði niður í rekstri RÚV. Fjórum mánuðum síðar urðu útvarpsstjóraskipti á Ríkisútvarpinu þar sem Magnús Geir Þórðarson tók við af Páli Magnússyni. Fyrr á þessu ári sleit svo Gunnar Bragi Sveinsson, flokksbróðir Vigdísar, umsóknartengslum við ESB með bréfi.
Ekkert varð úr ósk um rannsókn
Forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, er í hópi áhrifamestu framsóknarmanna sem ítrekað hafa kvartað undan óvægnum fréttum. Hann hefur kallað umfjöllun fjölmiðla um sig „loftárásir“. Í júní síðastliðnum ritaði Sigmundur Davíð facebook-færslu þar sem hann furðaði sig á því að hótanir í garð ættingja annars stjórnmálamanns væru notaðar í „pólitískum tilgangi“. Þau skrif forsætisráðherra mátti rekja til þess að m.a. Róbert Marshall og Ragnheiður Ríkharðsdóttir, þingflokksformenn Bjartrar framtíðar og Sjálfstæðisflokksins, höfðu vegna „systramálsins“ talað fyrir að rannsökuð yrði hagsmunatengsl hans sjálfs og Björns Inga Hrafnssonar, eiganda Vefpressunnar vegna þess sem fram kom í fjárkúgunarbréfinu. „Það má svo ítreka að ég hafði ekki nokkra einustu aðkomu að eigendaskiptum á DV og veit ekkert um aðdraganda og gang þeirra mála, annað en það sem fram hefur komið í fjölmiðlum,“ sagði Sigmundur Davíð í færslu sinni þá. Kapteinn Pírata, Birgitta Jónsdóttir, var í hópi þeirra sem stigu fram og töluðu fyrir að rannsókn færi fram á tengslunum en ekkert varð úr rannsókninni. Aftur á móti gerði DV vel við þingmann Framsóknarflokksins og forsætisráðherra þegar blaðið stóð fyrir frírri aldreifingu með stóru viðtali við Sigmund Davíð, þar sem sumir töldu sig sakna gagnrýninna spurninga.\"
Samantekt: Björn Þorláksson
