Vilhjálmur Birgisson, formaður Verkalýðsfélags Akraness og fyrsti varaformaður ASÍ, og Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR, eru gestir Lindu Blöndal í frétta- og umræðuþættinum 21 á Hringbraut í kvöld. Þar ræða þeir nýsamþykkta kjarasamninga og lífskjarastefnu ríkisstjórnarinnar.
Kjarasamningar milli Samtaka atvinnulífsins og nærri því 30 stéttarfélaga voru undirritaðir seint í gær eftir margra mánaða samningaviðræður. Auk þess kynnti ríkisstjórnin „lífskjarasamninga“ sína, sem hjálpuðu til við að greiða fyrir samningum SA og stéttarfélaganna. Samningarnir ná til um 110.000 launþega í landinu, sem er nánast helmingur launþega landsins.
Á meðal þess sem felst í „lífskjarasamningum“ ríkisstjórnarinnar er að dregið verði úr vægi verðtryggingar og ný neytendalán miðist við vísitölu án húsnæðisliðar, að verðtryggð jafngreiðslulán til lengri tíma en 25 ára verði bönnuð frá árinu 2020 nema með ákveðnum skilyrðum og að óverðtryggð íbúðalán verði valkostur fyrir alla tekjuhópa.
„Við skulum átta okkur á einu, að árið 2013 var skipaður sérfræðingahópur um afnám verðtryggingar og þessi sérfræðingahópur, sem mjög margt fært fólk kom að, hann lagði til að 40 ára jafngreiðslulán yrðu bönnuð tafarlaust vegna þess að þau væru baneitraður kokteill og gerði ekkert annað heldur en að skapa ungu fólki mikil vandræði til lengri tíma litið. Þetta er í fyrsta sinn sem er stigið risastórt skref til afnáms verðtryggingar, því að verðtryggingin hefur í raun og veru valdið því að við erum með miklu hærri vexti hér á landi heldur en aðrar þjóðir,“ segir Vilhjálmur.
Ekki ætlunin að stilla Seðlabankanum upp við vegg
Vakið hefur athygli að einn fasti í kjarasamningunum er að Seðlabanki Íslands lækki stýrivexti. Ef bankinn gerir það ekki er stéttarfélögunum fært að líta á það sem forsendubrest og geta þá sagt samningunum upp.
Aðspurður um hvernig hægt sé að draga þennan sjálfstæða banka inn í forsendur kjarasamninganna segir Ragnar Þór: „Hvernig getur sjálfstæður banki dregið sjálfstæða verkalýðshreyfingu alltaf til saka eða hótað henni og stillt henni upp við vegg ef hún ætlar sér að hækka laun og hóta t.a.m. vaxtahækkunum, eins og bankinn hefur gert árum saman og hækkaði síðan vexti í þrígang við kjarasamningana 2015? Er það eitthvað eðlilegra að Seðlabankinn stígi fram og segi að hér geti skapast svigrúm fyrir vaxtalækkanir ef að verkalýðshreyfingin semur með hófsömum hætti? Megum við þá ekki líka snúa þessu við, þ.e.a.s. að við getum krafist þess, eða allavega reiknað með því að vextir muni þá lækka ef við semjum innan þess ramma sem Seðlabankinn hefur margoft talað um að gæti skilað vaxtalækkunum?“
Vilhjálmur útskýrir nánar ástæðuna fyrir þessari kröfu: „Verkalýðshreyfingin gerir sér algjörlega grein fyrir því að Seðlabankinn er sjálfstæð stofnun og þú segir henni ekkert fyrir verkum. En í öllum ákvarðanatökum Seðlabankans þegar hann er að taka ákvörðun um stýrivexti, þá horfir Seðlabankinn mjög mikið til þeirra kjarasamninga sem er verið að gera þegar hann er að meta sínar forsendur. Við ákváðum núna m.v. þær aðstæður sem eru núna í hagkerfinu að gera skynsamlega kjarasamninga sem byggjast á því að nota það svigrúm sem er til, til að láta þá sem eru á lægstu töxtunum hafa hvað mest, semja ekki um í prósentum, halda okkur innan svigrúmsins. Það er í raun ekkert óeðlilegt þó við séum með forsendur í kjarasamningi, og það lýtur í rauninni meira að atvinnurekendum, ef að forsendurnar um lækkun vaxta munu ekki skila sér, þá eru forsendur brostnar gagnvart atvinnurekendum. Við teljum að þessi kjarasamningur uppfylli öll þessi skilyrði sem Seðlabankinn hefur verið að kalla eftir.“
Ragnar Þór segir það ekki ætlunina að stilla Seðlabankanum upp við vegg. „Þegar við setjum forsenduákvæði í okkar samninga þá erum við að semja út frá ákveðnum forsendum. Með því erum við alls ekki að stilla Seðlabankanum eða öðrum stofnunum okkar sérstaklega upp við vegg. Við erum hins vegar að segja að við getum farið þessa leið ef þetta verða forsendurnar. Við getum t.d. skrifað undir kjarasamningana og lagt það í dóm okkar félagsmanna og mælt með því að þeir samþykki þá ef að stjórnvöld standa við allt sem þau hafa sett fram í sínum pakka. Það er einmitt í okkar forsenduákvæðum að stjórnvöld verða að standa við það sem þau lofa okkur til þess að samningarnir haldi.“
Rætt er við Vilhjálm og Ragnar Þór í 21 í kvöld. Þátturinn hefst klukkan 21:00.
