„Ef pabbi hefði vitað það sem ég veit í dag, hefði hann kannski ekki framið sjálfsvíg.“
Þetta skrifar Vala Yates, tónskáld og tónlistarkona, í einlægum pistli á Viljanum um áföll, fíkn og skömm.
Vala rekur sögu föður síns í greininni og baráttu hans við alkahólisma. Hún segir fíkla sífellt þurfa að passa sig að falla ekki ofan í gryfjuna þegar frestingarnar verða þeim ofviða.
„Hvað ef þetta er ekki svona einfalt? Hvað ef fíkn er ekki utangarðs, heldur normið? Hvað ef nánast allir í samfélaginu eru fíklar, það er bara mismunandi hversu samfélagslega samþykkt fíknin þín er?“ veltir Vala fyrir sér. Hún segir samfélagið samþykkja sjónvarpsfíkn og jafnvel matarfíkn og meira að segja hampa vinnufíkn.
„Áfengisfíkn telst vandamál, en þó glíma mun fleiri við þessa fíkn en gera sér grein fyrir. Ef þú fúnkerar í samfélaginu er almennt talið að þú glímir ekki við vandamál, sama hversu mikið þú drekkur.“
Myrkrið dró hann niður
Vala segist þekkja fíkn mjög vel. Hún hafi alist upp á alkahólísku heimili og þekki munstrin og afleiðingarnar fyrir fjölskylduna. Hún hafi lesið sér mikið til um fíkn og unnið úr sínum áföllum með hjálp sálfræðinga. Nú sé hún hjá sálfræðingi sem benti henni á að leiðin til að losna við fíkn sé að vinna úr áföllum.
„Því við flýjum í þessa hluti þegar við meikum ekki tilfinningarnar okkar. Sem er þegar eitthvað áfall er að hafa áhrif á þær. Ég velti því fyrir mér hvort pabbi minn hefði kannski ekki framið sjálfsvíg hefði hann vitað þetta. Því hann vissi að hann drykki “of mikið”. En hann gat ekki horfst í augu við að þurfa að hætta,“ skrifar Vala og veltir fyrir sér hvort pabbi hennar hefði vitað að áfengið væri í raun ekki vandamálið.
„En hvað ef þetta var einhver rödd innra með honum sem vissi sannleikann? Sem vissi að áfengið var alls ekki vandamálið. Heldur myrkrið sem dró hann niður, og áfengið var það eina sem lét honum líða betur í smá stund. Sem slökkti á skömminni í nokkrar mínútur.“
Skömmin dýpri en sektarkenndin
Vala segir skömmina sem fylgi fíkn vera djúpa og skemma meira en sektarkenndin. Sektarkennd þýði: “Ég gerði eitthvað rangt”. En skömm þýði: Ég ER röng/rangur (vond(ur)). Því trúi margir sem finni fyrir skömm að ekkert sé hægt að gera til laga sig.
„Margir í nútímasamfélagi lifa því miður með skömm allan daginn alla daga. Þetta er orðið hluti af því að vera mannvera. En hvað læknar skömmina? Samkvæmt Brené Brown er það vitneskjan um að maður sé ekki einn. Að geta talað við aðra manneskju um það sem maður skammast sín fyrir lýsi ljósi inn í myrkrið sem maður dirfist ekki að horfa á einn. Hin manneskjan hlustar þá á okkur og segir eitthvað uppbyggjandi og sýnir okkur skilning.“
Vala tekur undir með Brené Brown en segir þó tala við aðra geta aukið meira á skömmina nema að fólk mæti viðkomandi með skilningi og kærleik.
Þetta gæti bjargað mannslífi
„Ef pabbi hefði verið hjá sálfræðingi sem bætti ekki á skömmina sem hann bar yfir áfengisneyslunni, heldur sýndi honum skilning og hjálpaði honum að vinna úr sínum áföllum … Hefði hann nokkuð ákveðið að kveðja lífið? Hversu mörgum öðrum gæti þessi vitneskja bjargað?
Ef bara ein manneskja les þetta og finnur skömmina minnka, innri von, og kannski kjarkinn til að leita sér aðstoðar, þá er það þess virði að skrifa þennan pistil.
Því þetta gæti í alvörunni bjargað mannslífi,“ skrifar Vala.
Hún vonar að samfélagið hætti að stimpla fólk og sýni hvort öðru aukinn skilning, kærleika og samkennd.
„Þá held ég að við getum almennilega byrjað að blómstra sem SAMfélag, stutt hvort annað og elskað náungann í stað þess að lifa í samkeppni og skorthugsun. Og enginn þyrfti að taka sömu afdrifaríku ákvörðun og pabbi minn.“
Hægt er að lesa greinina í heild sinni á vef Viljans.
