Rjúpnaveiði hefst eftir níu daga og þótt hvíti fuglinn þyki ómissandi sem jólamatur á sumum heimilum virðist sem a.m.k. á sumum rjúpnaveiðisvæðum landsins hylli nú undir ögurstund mikilla breytinga. Á Norðurlandi vill hluti landeigenda í Mývatnssveit að rjúpnaveiði verði takmörkuð stórlega eða jafnvel hætt tímabundið í ljósi takmarkaðrar stofnstærðar og veiðiálags.
Árlegar vísindaveiðar á rjúpu eru yfirstaðnar. Eitt þeirra svæða sem hefur verið hvað gjöfulast er Búrfellshraun, austan Mývatns. Ólafur Nielsen fuglafræðingur telur að lokinni þeirri athugun að aðeins ætti að veiða 100-400 fugla í Búrfellshrauni ef miðað er við sjálfbærar veiðar (10%) af stofnstærð.
Heimamenn sem Hringbraut hefur rætt við segja stofninn varla svip hjá sjón sem var, í bestu árum nái hann aðeins 5.000 fuglum og fari langt niður frá þeirri tölu í vondu árferði. Sumir landeigendur ræða nú að stórminnka verði veiði, eða setja jafnvel kommu eða punkt við rjúpnaveiði, a.m.k. tímabundið.
Viðhalda verði auðlindinni
„Rjúpan er mikilvæg auðlind sem okkur ber að rækta og viðhalda,“ segir Jóhann Kristjánsson, formaður Félags landeigenda í Vogum í Mývatnssveit.
Búrfellshraun, sá fyrrum fengsæli veiðistaður, er í eigu Vogamanna. Þar kann niðurstaðan í vetur að verða sú að ekki verði ráðlegt að veiða nema 300 rjúpur. Þegar mest var veitt í Búrfellshrauni á 20. öldinni lætur samkvæmt munnmælasögum nærri að einn flinkur og þrekmikill skotmaður hafi getað veitt 300 fugla í hrauninu á þremur dögum. Þá var allt hvítt af fugli en nú eru breyttir tímar. Ef setja á rjúpnaveiði miklar skorður gæti orðið árekstur milli umhverfisisins og vaxandi fjölda sportveiðimanna. Á sama tíma og staðbundnum stofnum rjúpunnar hnignar vex ásókn í veiðar og skemmtilega útivist.
„Ég get ekki annað séð en að komið sé að vatnaskilum í þessu. Fækka þarf veiðimönnum á svæðinu og setja strangan kvóta á fjölda veiddra fugla. Þegar auðlindin er orðin svo takmörkuð sem raun ber vitni þá er það óábyrgt og í raun óþolandi að fáir einstaklingar sópi upp stofninum og skilji lítið eftir handa öðrum,“ segir Jóhann Kristjánsson.
Með því vísar hann til þess að þótt takmörkun hafi orðið á fjölda veiðidaga og að tilmæli berist frá Umhverfisstofnun um að veiðimenn láti duga að veiða í jólamatinn, séu alltaf einhver brögð að misnotkun á þessu trausti.
Sjálfbærni stofnsins í hættu
Ef fjöldi veiðimanna hittir á góð skilyrði til veiða getur hópurinn þurrkað út sjálfbærni stofnsins að mati Jóhanns. 15 veiðimenn sem nái 10 rjúpum hver veiði 150 rjúpur á einum degi. Þeir séu þá aðeins eina helgi að veiða umfram ráðlagt heildarmagn en rjúpnaveiðitímabilið fyrir árið í ár er eftirfarandi:
Föstudag 23. október til sunnudags 25. október. Þrír dagar.
Föstudag 30. október til sunnudags 1. nóvember. Þrír dagar.
Föstudag 6. nóvember til sunnudags 8. nóvember. Þrír dagar.
Föstudag 13. nóvember til sunnudags 15. nóvember. Þrír dagar.
Hagsmunir ýti undir hættu
Landeigendur Búrfellshrauns munu á næstu dögum taka ákvörðun um hvort fækka eigi byssum í hrauninu og hvort stranglega verði bannað að einn skotmaður veiði meira en 10 fugla. Öll veiði vestan Hverfjalls og Grjótagjár verður bönnuð.
Rjúpnaveiðimenn og landeigendur víðar um landið sem Hringbraut hefur rætt við lýsa sumir hverjir svipuðum áhyggjum og landeigendur norðanlands. Nefnt er að ósamstaða landeigenda í sumum héruðum hafi orðið nauðsynlegum og ábyrgum viðbrögðum fótakefli. Síðari ár hafi verið upp úr töluverðu að slægjast fyrir suma landeigendur að selja veiðileyfi og að í heimi rjúpnaveiðinnar hafi græðgin komið í heimsókn líkt og á svo mörgum öðrum vígstöðvum. Þá er því einnig haldið fram að umhverfisráðuneytið mætti sýna meiri festu gagnvart málaflokknum.
(Fréttaskýring: Björn Þorláksson)
(Mynd: Rúnar Snær Reynisson, RÚV)
