Á menntaskólaárum sínum kallaði forsetinn fyrrverandi Ólafur Ragnar Grímsson, nóbelskáldið Halldór Laxness og Sigurbjörn Einarsson þáverandi biskup Íslands á fund í Menntaskólanum í Reykjavík, setti þá á bekk og spurði spjörunum úr. Þessu lýsir Ólafur í nýútkominni bók, Rætur, sem hann segir frá í Fréttablaðinu í dag.
„Þetta er ekki ævisaga í venjulegum skilningi, frekar svona leit að sjálfum mér með því að skoða þennan unga dreng sem fæddist á Ísafirði og ólst þar upp og á Þingeyri og fór svo tíu ára til Reykjavíkur,“ segir Ólafur í samtali við Fréttablaðið.
„Í raun og veru má segja að bókin sé svona tilraun til að svara spurningunni „Hver ert þú?“ og „Hvað hefur gert þig að þeim manni sem þú ert?“,“
Ólafur segir hugmyndina hafa kviknað því að dætur hans, þær Guðrún Tinna og Svanhildur Dalla, hafi kvartað undan því að vita svo lítið um föður sinn, æsku hans og uppruna.
„Ég ákvað að halda í þá leit með mjög opnum huga og ákveðnu miskunnarleysi og hlífa ekki sjálfum mér. Eins og sést víða í bókinni þá sit ég auðvitað 78 ára gamall með alla þessa löngu ævi að baki og fer að skoða þennan litla dreng og hvað hann gerði og hvað mótaði hann og þessi litlu samfélög fyrir vestan,“ segir Ólafur.
Hann segist engar heimildir hafa notað í þessari upprifjun sinni og byggir bókina á minni og því sem rifjaðist upp fyrir honum. „Það tók töluvert á að gera ýmsu skil.“ Segir Ólafur, en í bókinni lýsir hann meðal annars alvarlegum veikindum móður sinnar þegar hann var aðeins nokkurra ára gamall.
Ólafur segist gera ítarlega grein fyrir skólalífinu í Reykjavík og þar koma við sögu ýmsar persónur sem síðar urðu áberandi í þjóðlífinu. Hann segir bókina ekki síður merkilega sem samtímaheimild og lýsingu á veröld sem var
„Ég lýsi því til dæmis hvernig menningarlífið í Reykjavík var; sýningar Kjarvals í gamla Listamannaskólanum, Halldór Laxness í bókabúð Kron, Alfreð Flóki og Thor Vilhjálmsson á Mokka, hvernig allt þetta var bara hluti af okkar upplifun. Sem og menningarfyrirbæri eins og Gríma og Filmía sem voru áhrifarík hér í leikhúslífi og kvikmyndum í kringum 1960.“
Þá segir hann að á menntaskólaárunum hafi hann og félagar hans lítinn áhuga haft á stjórnmálum. Heldur hafi menning, listir og „æðri þjóðmál“ átt hug þeirra allra. Og því fannst þeim sjálfsagt að fá nóbelskáldið og biskupinn á fund sinn í skólanum og rekja úr þeim garnirnar.
