„Forvarnir felast ekki í því að segja sögur af neyslu né í því að búa til bíómyndir um neyslu. Tilfinningalegt uppnám er heldur ekki forvörn. Það að senda fólk í skóla til að segja harmsögur úr neyslu er ekki forvörn. Þetta sýndu rannsóknir á níunda áratugnum fram á og þær hafa verið endurteknar með sömu niðurstöðu reglulega síðan. Reyndar ekki á Íslandi þar sem allt sem snertir fíknivanda virðist tengjast einhverjum kraftaverkakenningum en ekki rannsóknum eða staðreyndum.“
Á þessum orðum hefst athyglisverð færsla Kristínar I. Pálsdóttur, talskonu Rótarinnar, sem hún birti á Facebook-síðu sinni í gærkvöldi. Þar gagnrýnir hún meðal annars herferð Á allra vörum og Eins lífs, sem ber heitið „Vaknaðu!“ og miðar að forvörnum fyrir ungt fólk vegna neyslu fíkniefna. Gagnrýnir Kristín harðlega myndband af ungum dreng sem einn daginn vaknar ekki eftir að hafa tekið fíkniefni. Þá telur hún að kvikmynd eins og Lof mér að falla, geri ekkert gagn þegar kemur að forvörnum. Einnig er hún afar ósátt við að fyrrverandi fíklar séu sendir í skóla að ræða við börn og dæmi eru um slíkt, þannig hefur fyrrverandi fíkill sem hefur verið án fíkniefna í rúma þrjá mánuði heimsótt skóla til að segja frá reynslu sinni af undirheimunum og sinni neyslu.
Kristín gagnrýnir að hið opinbera gefi slíkri kraftaverkakenningum fararleyfi.
„Það sem verra er þá ýtir það undir það að allskonar lukkuriddarar herji á skólabörn með sínar gagnslausu neyslusögur. Fréttir berast nú af því að skólar séu að opna dyr fyrir mönnum sem eru búnir að vera edrú í nokkrar vikur sem vilja bjarga börnunum með sögum sínum.“
„Þá skilst mér að verið sé að færa fé úr mikilvægum verkefnum varðandi einelti og gagnreynda forvarnarstarfsemi inn í forvarnaverkefni sem framkvæmd eru af fólki sem ekki er með kennsluréttindi né sérþekkingu á forvörnum,“ bætir hún við.
„Mér finnst það algjört ábyrgðarleysi af embættismönnum og stjórnmálamönnum að ýta undir þessar hugmyndir og vona að fólk fari að rakna úr rotinu,“ segir Kristín einnig.
Forvarnir ættu að felast í vellíðan barna
Hún segir að forvarnir sem beinist að börnum ættu aðallega að felast í því að láta börnum líða vel. „Styðja þau sem höllum fæti standa, grípa strax fjölskyldur í vanda og styðja þær í tengslamyndun, með geðrænan vanda og fíknihegðun. Svo þarf að huga sérstaklega að því að ná til barna sem búa við ofbeldi og hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi því að þau eru í svo miklum áhættuhóp.“
„Ég veit að fólk vill vel en það er embættismanna og skólakerfisins að búa til og fylgja gæðaviðmiðum. Það er okkur svo eðlislægt þegar við verðum fyrir áföllum að vilja hjálpa öðrum. Það er oft hluti af sorgarúrvinnslu. Ég hef sjálf misst barn og þekki þá tilfinningu að vilja láta gott af mér leiða í kjölfarið og finna einhvern tilgang,“ segir Kristín og bætir við:
„Við viljum líka trúa því að dramatískar sögur og töluleg gögn hafi áhrif á börn og unglinga. Hins vegar sýna rannsóknir að þó að slíkar sögur spili inn á tilfinningalíf þeirra þá tengja þau þær ekki við sig. Þau eru ekki þessar harmsögur þó að þau séu aðeins að fikta, það eru hinir, ekki þau.“
Hún segir það mikilvægt að fjármunir í málaflokknum séu notaðir í úrræði sem sýnt hefur verið fram á að virki, „en ekki eitthvað sem að tilfinningar okkar vilja að virki. Við erum enn föst í gamla Minnesota-módelinu frá sjötta áratug 20. aldar og trúum því að þeir sem hafa lent í vandanum séu með lausnina á honum. Þó að auðvitað eigi að hlusta á fólk og hafa það með í ráðum verðum við að nýta vísindin þarna eins og með sykursýki og hjartaáföll.“
Firra að senda fíkla í skóla
Ingi Rafn Bæringsson, áfengisráðgjafi til fjölda ára, er fyllilega sammála Kristínu í þessum efnum. Hann segir: „Það er algjör firra að senda fíkla í skóla. Þessar rannsóknir sem þú vitnar til, unnum við eftir í forvarnadeild SÁÁ 96’ til 98’. Ég, Einar Gylfi [Jónsson] og Pétur Tyrfings. Þá börðumst við gegn nákvæmlega sömu fordómum.“
