Nokkuð hefur verið rætt um að kaupmáttur launa á Íslandi hafi vaxið umtalsvert á undanförnum misserum. Enda hefur vísitala kaupmáttar launa hækkað um 34% á sjö árum. Reyndar um 42% frá aldamótum og á að giska tvöfaldast í erlendri mynt á örfáum árum.
Kaupmáttur launa segir oftast einungis til um hvernig staða meðatals einstaklingsins hefur þróast sem er gott til síns brúks. En takmörkunum háð eðli málsins samkvæmt. Ef tekið er tillit til mismundandi neyslumynsturs og tekjuþróunar er misjafnt hvernig þessi kaupmáttur hefur dreifst frá aldamótum.
Heilt yfir má segja aðkaupmáttur ráðstöfunartekna hafi aukist nokkuð jafnt milli þjóðfélagshópa frá árinu 2000. Svo virðist sem tekjujöfnuður almennt hafi aukist. Ungt fólk er stærsta frávikið frá þessu en kaupmáttur fólks á þrítugsaldri hefur að jafnaði staðið í stað frá aldamótum.
Það er rétt að kaupmátturinn hefur aukist og sá mælikvarði er eftir sem áður góður og gagnlegur til að fylgjast með þróun lífskjara. Það er einnig rétt að kaupmáttur launa er einn og sér mjög takmarkaður mælikvarði fyrir þá einföldu ástæðu að þeir 340 þúsund einstaklingar sem búa hér á landi eru jafn ólíkir og þeir eru margir.
Í því ljósi er jákvætt að hagsæld langflestra þjóðfélagshópa hefur batnað verulega að jafnaði síðustu ár. Langflestir hafa notið góðs af lífskjarabat síðustu ára.
En ungt fólk hefur bersýnilega setið eftir.
Ástæða þess er ekki fullþekkt. Eignadreifing er mjög hliðholl eldri kynslóðum en síður hliðholl öðrum. Fimmföldun íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu síðustu tvo áratugi spilar líklega stærstu rulluna.
rtá
Nánar er fjallað um þetta af Greiningardeild Arion banka. www.arionbanki.is
