„Nei, kæra Katrín. Þingið er ekki stjórnarskrárgjafinn. Það er þjóðin sem er stjórnarskrárgjafinn. Í ljósi þess að engin leiðrétting hefur borist, hef ég af því hyldjúpar áhyggjur að í ummælunum kristallist sá skýri vandi sem stendur Íslendingum fyrir þrifum varðandi það að eignast sína eigin stjórnarskrá.“
Þetta skrifar Katrín Oddsdóttir mannréttindalögfræðingur og formaður Stjórnarskrárfélagsins í opnu bréfi til Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra, sem Kjarninn birti í gær á Leslistanum.
Tilefni bréfsins eru ummæli forsætisráðherra í kvöldfréttum Stöðvar 2 þann 11. maí síðastliðinn, sem Katrín bjóst við að nafna sín myndi leiðrétta. „Í umræddri frétt var fjallað um það að nú hafa tvær tillögur að nýjum stjórnarskrárgreinum verið settar í svokallaða Samráðsgátt. Um þessar tillögur ætla ég ekki að fjalla hér heldur orð þín í lok fréttarinnar þar sem þú sagðir: „Á meðan þingið er stjórnarskrárgjafinn í þessu landi, þá er mikilvægt að þingið nái sem bestri samstöðu um breytingar á stjórnarskrá“,“ segir Katrín.
„Auðvitað er það óumdeilt að gildandi stjórnarskrá verður ekki breytt nema með því að Alþingi samþykki breytingar tvisvar og með almennum þingkosningum á milli. Það er hins vegar önnur óumdeild stjórnskipuleg staðreynd að þjóðin sjálf er stjórnarskrárgjafinn enda stafar allt vald, sem þið opinberir starfsmenn hafið hverju sinni, frá þjóðinni. Þessi staðreynd er grundvallarundirstaða lýðræðisskipulagsins,“ bætir hún við.
Katrín bendir á að stjórnarskrá sé ólík öðrum lögum að því leyti að hún er sjálfur samfélagssáttmálinn. „Grundvallarlög þjóðar sem, í krafti fullveldis síns, rammar inn heimild til beitingar ríkisvalds, verkaskiptingu á milli valdhafa og síðast en ekki síst um mörk valdsins. Það er á þessum forsendum sem stjórnarskrá verður ekki breytt með sama hætti og almennum lögum. Það er einnig á þessum forsendum sem það liggur ljóst fyrir að valdhafar hverju sinni eru vanhæfir til að fjalla um mörk og meðferð valdsins sem þeir fara sjálfir með.“
Hún segir að frá lýðveldisstofnun hafi þjóðin aðeins einu sinni verið spurð með beinum hætti um afstöðu sína til stjórnarskrár. „Það var í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2012 þegar 2/3 kjósenda sögðu að leggja ætti tillögur stjórnlagaráðs til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá fyrir Ísland. Þessi þjóðaratkvæðagreiðsla var sú áttunda í sögu okkar þjóðar og sú eina sem hefur verið hunsuð af valdhöfum.“
„Nú er kominn tími til efnda. Þjóðin er stjórnarskrárgjafinn en ekki þingið, og þjóðin hefur talað. Lögfesting nýju stjórnarskrárinnar er friðsæl aðferð til að auka heill og hamingju þessarar þjóðar og við þessari grundvallarkröfu þjóðarinnar ber þinginu skylda til að bregðast með því að leggja hana til grundvallar fyrir stjórnarskrá Íslands,“ bætir Katrín við.
Hún notar tækifærið til að biðja forsætisráðherra að breyta af þeirri leið sem hún hefur valið að fara í stjórnarskrármálinu. „Sagan hefur sýnt að Alþingi er ófært um heildarendurskoðun á stjórnarskrá landsins auk þess sem formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst því yfir að hann telji slíka heildarendurskoðun óþarfa. Í öllum flokkum er fólk sem vill fá nýja stjórnarskrá og skoðanakannanir sýna að meirihluti þjóðarinnar telur mikilvægt að fá nýja stjórnarskrá sem fyrst. Við getum ekki lengur búið við það að stjórnmálaflokkar sem hafa ekki meirihluta þjóðarinnar á bak við sig komi í veg fyrir það að niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu nái fram að ganga.“
„Því segi ég í einlægni: Láttu slag standa Kata og leyfðu kjósendum í það minnsta að sjá hvaða þingmenn það eru sem munu greiða atkvæði gegn lögfestingu nýju stjórnarskrárinnar, og þar með gegn því að þjóðin fái vilja sínum framgengt sem stjórnarskrárgjafi,“ segir Katrín að lokum.
