Þorsteinn Pálsson rifjar upp hugsjónaleysi Íslendinga í seinna heimsstyrjöldinni þegar þeir reyndu að selja báðum stríðsaðilum fisk, en þá hafi langtímahagsmunum verið vikið til hliðar fyrir skammtímahagsmuni.
Upprifjunin er af gefnu tilefni: \"Norðurlöndin voru öll hlutlaus við upphaf síðari heimsstyrjaldarinnar. Bretar settu þá siglingabann á Þýskaland nasista. Í húfi voru miklir útflutningshagmunir fyrir íslenskar sjávarafurðir. Forystumenn sjávarútvegsins töldu að hrun myndi blasa við ef þessi markaður lokaðist. Þeir lögðu því ríka áherslu á að Ísland nýtti sér hlutleysið til að selja til beggja stríðsaðila. Ríkisstjórnin tók í byrjun þann málstað. Í einhverjum tilvikum munu Bretar á fyrstu mánuðum stríðsins jafnvel hafa sett sjónaukann fyrir blinda augað.\"
Staðan hafi því verið þessi: \"Í byrjun stríðsins var hugsjónum því algerlega vikið til hliðar fyrir skammtíma hagsmuni. Ísland komst hins vegar ekki upp með það þegar á reyndi. En svo fór að fisksalan til bandamanna það sem eftir var stríðsins reyndist mesti gróðatími í íslenskum sjávarútvegi fyrr og síðar.\"
Hann segir að hrunspáin á þessum stríðsárum hafi eflaust verið trúverðug, en aðlögunin að nýjum aðstæðum hafi á hinn bóginn verið svo snögg að hræðslurökin gufuðu upp og gleymdust fljótt: \"Hitt skiptir meira máli,\" skrifar Þorsteinn \"að þetta voru þau straumhvörf í sögunni sem fengu forystumenn Sjálfstæðisflokksins, Framsóknarflokksins og Alþýðuflokksins til að hverfa frá hlutleysisstefnunni. Um það varð sem sagt breið samstaða eftir stríðið að hlutleysisstefnan hefði reynst haldlaus þegar á hólminn var komið,\" skrifar Þorsteinn og tengir söguna saman.
Hann segir að þrátt fyrir miklar breytingar, þar á meðal á flokkakerfinu, hafi þessi samstaða haldist síðan. Átökin nú sýni fyrstu alvöru tilraunina til að leysa hana upp: \"Málið í heild er því miklu stærra í sniðum en mikilvægi makrílsins. Þegar upp verður staðið er ekki unnt að útiloka að gjáin sem þetta mál myndar geti orðið breiðari og dýpri en sú sem skipt hefur mönnum í tvo hópa vegna andstöðu ríkisstjórnarinnar við þjóðaratkvæði um hugsanlega aðild að Evrópusambandinu.\"
