Hjálmar var illur: bauðst til að hætta - „reiði okkar fólks suðurfrá er mikil. mín líka“ - vantraust og niðurlæging

Út er komin ævisaga Halldórs Ásgrímssonar sem skráð er af Guðjóni Friðrikssyni og gefin út af Forlaginu. Halldór var áratugum saman einn áhrifamesti stjórnmálamaður landsins og sat á þingi fyrir Framsóknarflokkinn þar sem hann var formaður í 12 ár. Hann var sjávarútvegsráðherra, utanríkisráðherra og síðan forsætisráðherra árið 2004 en hvarf af vettvangi stjórnmálanna árið 2006. Halldór lést 18. maí 2015. Hér er sagt frá því þegar Hjálmar Árnason reiddist Halldóri og bauðst til að hætta í flokknum.

Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn mynduðu ríkisstjórn eftir kosningar í maí 1999. Voru úrslitin nokkuð hagstæð fyrir ríkisstjórnina og stjórnarsamstarfið. Sjálfstæðisflokkurinn bæti við sig einum þingmanni og fékk 40,7% atkvæða en Framsóknarflokkurinn tapaði nokkru fylgi, fór úr 23,3% í 18,4%. Fékk Framsóknarflokkurinn 12 þingmenn. Halldór mat það og réttilega að ekki væri hægt að mynda nýja ríkisstjórn án Framsóknarflokksins.

En það voru nokkur átök um nýja ráðherraskipan innan Framsóknarflokksins. Halldór, Finnur Ingólfsson og Ingibjörg Pálmadóttir voru talin örugg með að halda sætum sínum. Páll Pétursson vildi einnig halda áfram og þá var talið erfitt að ganga framhjá Guðna Ágústssyni eftir sterka útkomu á Suðurlandi. Þá var skorað á Halldór af fjölda Vestfirðinga að gera Kristinn H. Gunnarsson að sjávarútvegsráðherra. Siv Friðleifsdóttir sótti hart að verða ráðherra.

Halldór er sagður hafa borið virðingu fyrir Páli en treysti honum ekki vel. Hann var sagður lausmáll og yfirlýsingaglaður. Í bók Guðjóns Friðrikssonar segir:

\"\"„Hann gekk einn á fund Páls þar sem hann lá á sjúkrabeði eftir hjartaáfall og tjáði honum að það væru minni líkur en meiri á því að hann yrði áfram í ríkisstjórninni. Hann gæti setið áfram fram að áramótum en þá kæmi Valgerður Sverrisdóttir inn í stjórnina. Hann bauð Páli að taka við forstjórastól Byggðastofnunar eftir endurskipulagningu hennar. Þetta voru þung spor hjá Halldóri og erfiður fundur. Mun Páli hafa sárnað allmikið boðskapurinn, ekki síst vegna þess hvernig á stóð hjá honum, og tekið honum með miklum semingi en tíðindin ollu uppnámi meðal stuðningsmanna Páls í Norðurlandskjördæmi vestra.“

Svo fór að nýju ráðherrarnir voru Guðni Ágústsson og Siv. Kristinn H. Gunnarsson var gerður að þingflokksformanni til að friða kjósendur fyrir vestan.

Sá sem sat eftir með sárt ennið var Hjálmar Árnason og var hann mjög ósáttur. Hjálmar hafði náð góðum árangri á Suðurnesjum. Í bók Guðjóns segir:

„Sumarið 1999 var skipað í tvær nefndir varðandi Flugstöð Leifs Eiríkssonar og taldi Hjálmar sig og aðra Suðurnesjamenn sniðgengna við val á nefndarmönnum. Við það taldi hann mælinn vera fullan. Hjálmari rann illa í skap eins og eftirfarandi skrif hans til formanns flokksins bera með sér:

„Reiði okkar fólks suðurfrá er mikil. Mín líka. Til að gera langa sögu stutta þá segi ég bara þetta: Ég nenni þessu ekki lengur. Til hvers í andskotanum að hamast dag og nótt í þágu flokks sem maður vill vinna fyrir og fær svo á móti ekkert nema vantraust frá formanninum sjálfum og niðurlægingu. Við nánari skoðun fer ég að hallast að því að einhverra hluta vegna hafi ég alltaf angrað þig. Ekki nóg með það heldur virðist hið sama gilda um ýmsa vini mína sem hvað best hafa unnið í þágu flokksins. Þess vegna býð ég þér með bréfi þessu að hætta angrinu með því að ég segi mig frá þingflokknum. Þá þvælist ég að minnsta kosti ekki fyrir þér lengur. Vænt þætti mér um svar við þessu erindi.“

Hjálmar segir um aðdragandann að þessu að á dögum Jóns Baldvins Hannibalssonar sem utanríkisráðherra hafi við ráðningar á starfsfólki, svo sem sumarafleysingafólki, í flugstöðina sjaldnast verið farið eftir tillögum yfirmanna suður frá heldur hafi ráðuneytið ráðskast með þær og stöðugt verið að troða alls konar liði þar að. Ekki hafi verið hægt annað en kalla það hreina og klára spillingu. Þetta háttalag hafi ekki verið að skapi Halldórs. Hann vildi ekki koma nálægt ráðningum syðra, lét það algerlega í hendur heimamanna. Hins vegar segir Hjálmar að vinnuandinn á þessum stóra vinnustað hafi áfram verið slæmur. Hann segist því sumarið 1999 hafa stungið upp á því við Halldór að skipuð yrði nefnd undir sinni forystu til að freista þess að gera úrbætur í flugstöðinni. Halldór hafi lítið gefið út á það. Nema hvað í ágúst var haldinn fundur í landstjórn Framsóknarflokksins og nú á Suðurnesjum. Hjálmar var nýbúinn að standa á haus að undirbúa fundinn með tilheyrandi veisluhöldum þegar hann frétti að skipaðar hefðu verið fyrrgreindar tvær nefndir án aðkomu hans eða annarra Suðurnesjamanna.

Verulega hafi þá fokið í sig og hann sendi Halldóri fyrrgreint bréf. Viðbrögð Halldórs voru þau að hringja í Hjálmar og biðja hann að hitta sig úti á flugvelli en hann var þá á leið til útlanda. Þeir hittust svo brottfararmegin á flugvellinum og gengu lengi fram og til baka á bílastæðinu þar fyrir framan, böðuðu út öllum öngum að sögn Hjálmars og vöktu athygli veg farenda. Segir ekki meira af því en Halldór tók ekki boði Hjálmars um að hann segði sig úr þingflokknum.

Hjálmar, sem var þingmaður Framsóknarflokksins um 12 ára skeið, telur að þeir Halldór hafi aldrei átt kemíu saman. Hann rekur það upphaflega til þess að hann og Hilmar Þ. Hilmarsson, aðstoðarmaður Halldórs, sátu í nefnd til að endurskoða lög um Lánasjóð íslenskra námsmanna og stóðu þá báðir með kröfum stúdenta í nefndinni sem pirraði Halldór. Hjálmar segir að afstaða þeirra í nefndinni hafi sennilega orðið til þess að Hilmar hætti líka fljótlega sem aðstoðarmaður Halldórs.

Þrátt fyrir núning milli þeirra telur Hjálmar Halldór greindasta mann sem hann hafi nokkurn tíma kynnst. Hann hafi verið eldsnöggur að renna í gegnum flókin mál og greina hismið frá kjarnanum.