Rétt 70 ár eru í dag liðin frá einu mesta grimmdarverki hernaðarsögunnar þegar Bandaríkjaher varpaði kjarnorkusprengju á japönsku borgina Hiroshima með þeim afleiðingum að 300 þúsund íbúar létu lífið.
Sagan geymir þennan atburð sem eilífa áminningu um það hvað saklaust fólk er berskjaldað gagnvart miklu hervaldi. Árásirnar á Hirsohima og nokkrum dögum síðar á Nagasaki þykja í reynd hafa breytt viðhorfi kynslóðanna sem á eftir komu til stríðsátaka og hervæðingar. Þessi hryllilegu endalok síðari heimstyjaldarinnar voru í raun og veru upphafið að friðarbaráttunni.
Aðdragandi árásanna á Hiroshima og Nagasaki var sá að Bandaríkjamenn höfðu átt í langvinnu stríði við japanska herinn og vildi binda enda á átökin með afgerandi hætti, slá vopnin úr höndum Japana. Til þess voru sterkustu lyfin valin, meðul sem menn víða um heim átti síður von á að yrðu nokkrun tíma notuð í hernaði.
Og sagan er þessi: Þann 6. ágúst 1945 flaug sprengjuflugvélin Enola Gay yfir borgina Hiroshima og varpaði fyrstu kjarnokusprengju sem notuð hefur verið í hernaði á borgina. Þremur dögum síðar, eða þann 9. ágúst var annarri kjarnorkusprengju varpað á borgina Nagasaki. Sprengjurnar höfðu skelfilegar afleiðingar fyrir íbúa borganna. Um 300 þúsund létust eða særðust og tugir þúsunda urðu fyrir langvarandi áhrifum vegna geislunar. Kjarnorkusprengingarnar á Hiroshima og Nagasaki gáfu Japönum engan annan kost en að gefast upp. Þeir skrifuðu undir friðarsáttmála 2. september 1945 og með því lauk seinni heimsstyrjöldinni.
Sprenguflugvélin Enola Gay hafði að geyma úransprengjuna \"Little boy“. Alls voru sjö B-29 flugvélar með í för. Samtals voru í áhöfninni 100 manns auk vísindamanna. Sprengjunni var sleppt yfir borginni úr 10 þúsund metra hæð og klukkan 08:15 sprakk hún í 600 metra hæð yfir borginni. Gríðarlegur hiti myndaðist þegar sprengjan sprakk og gereyðilagði byggingar í þrettán kílómetra radíus. Hiroshima varð fyrir valinu umfram aðrar borgir eingöngu vegna þess að veðurskilyrði þar voru heppileg. Lítil skólastúlka lýsti því sem gerðist á því andartaki sem sprengjan sprakk í Hiroshima svona:
Það var dýrlegur sumarmorgunn hinn 6. ágúst. Ég var að leggja af stað í skólann. Þegar ég kom fram í stigaganginn sundraðist allt umhverfis mig í ægibjörtu ljósi. Allt hrundi í kringum mig og ég grófst undir spýtnabraki og glerbrotum. Þegar ég kom aftur til meðvitundar hélt ég að komin væri nótt því að niðamyrkur var á; en ég gat greint sólina sem hvíta kúlu... Á leiðinni brott sá ég skaðbrennd lík liggja eins og hráviði í skólagarðinum.
Sprengjan sem sprakk yfir Hiroshima var í laginu eins og oddhvass sívalningur. Hún var fimm metra löng, þrír metrar í þvermál og fimm tonn að þyngd. Virku hlutar sprengjunnar voru fjögur lítil stykki af úrani. 80 þúsund manns dóu samstundis við sprenginguna og 70 þúsund særðust. Þrem dögum seinna eða þann 9. ágúst sprakk önnur kjarnorkusprengja yfir borginni Nagasaki. Sú sprengja var úr plútóníum og var kölluð \"Fat man“. Hún var um það bil einn og hálfur metri á breidd og þrír metrar á lengd, vó 4,6 tonn og hafði afköst á við 20 kílótonn trínítrótólúens(TNT). Borgin var í skjóli fjalls svo að sprengingin varð ekki eins skaðleg og í Hiroshima. 74.000 íbúa Nagasaki létust samstundis við sprenginguna og 74 þúsund særðust. Tíu þúsundir urðu fyrir langtíma áhrifum vegna mikillar geislunar.
Sprengjurnar tvær leiddu svo til dauða enn fleiri saklausra borgara í og við borgirnar þegar tímar liðu fram, enda voru áhrifin af kjarnorkunni viðvarandi í fjölmörg ár.
Kertafleyting til að minnast fórnarlamba kjarnorkuárásanna fer fram á Íslandi í kvöld, bæði við Reykjavíkurtjörn og Pollinn á Akureyri.
