Á jólum fyrri tíðar vógu kristnar helgisögur ljóss og vonar salt við myrkan hrylling hins óþekkta. Til byggða komu kynjaverur, Grýla, Leppalúði, jólasveinar og -köttur. Þetta var tími bæði hátíðar frelsara og Grýlu, ljóss og skugga, vonar og ótta.
Grýla og hennar fylgdarlið var þannig dregið fram og minnti á skugganna. Þannig eiga hátíðir að vera, því góðar hátíðir endurspegla raunveruleikann eins og hann er – og hjálpa okkur þannig að takast á við lífið í óvissum heimi.
Á tímum velgengni veikjast skuggaverurnar. Við skjálfum ekki lengur af ótta við Grýlu sem tekur óþæg börn. Í góðærinu gerist hið sama við ljós og frelsara. Þegar hinar neikvæðu hliðar tilverunnar missa mátt sinn, hvað þurfum við þá á frelsurum að halda?
En Grýlur munu alltaf skjóta upp kollinum. Skuggahliðar tilverunnar og erfiðleikar verða alltaf til. Okkur nálgast nú sú ógn sem nefnd er hnatthlýnun – og hún hyggst taka okkur öll – öll óþægu börnin og setja í pokann. Þetta er ekki sagt af léttúð, ógnir vorra daga eru raunverulegar, ekkert síður en ógnir fyrri alda.
Ógnir geta verið hnattrænar, pólitískar eða persónulegar – og allt þar á milli. En eitt er þeim sameiginlegt: Þær krefja okkur um lausnir. Grýla kallar á frelsara ef svo mætti segja. Frelsararnir eru margir og lausnirnar misjafnar. Menn laðast að leiðtogum og sterkum mönnum andspænis ógnum og hefja þá upp til skýja. Við getum horft til illræmdra einræðis- og alræðisforingja síðustu aldar. Þeir hljóma miðlungi vel í dag, en á sínum tíma töldu margir einmitt þessa menn vera frelsara sinna daga.
Kristur er ólíkur öðrum frelsurum því hann reyndi aldrei að stjórna fólki á sama hátt. Hann sagðist kominn til að stofna á jörðu, það sem hann ýmist nefndi „Guðs ríkið“ eða einfaldlega „Himnaríki“. Megnið af kenningu Krists er annaðhvort lýsing á þessu ástandi eða leiðbeiningar um hvernig því verði komið á. Þetta einkennist af því að fólki er treystandi, það elskar sannleikann, er velviljað, menn eru fljótir að leita sátta, en seinþreyttir til vandræða, reyna að sigra illt með góðu. Hinir sterku drottna ekki yfir öðrum heldur reyna að gera gagn. Sá er mestur sem vill þjóna öðrum. Áberandi er áherslan á að bæta sjálfan sig fremur en aðra. Draga fyrst bjálkann úr eigin auga.
Hvort Jesús Kristur fæddist í fjárhúsi má einu gilda. Eins og aðrir frelsarar hlýtur hann að standa – eða falla – með því hvernig boðskapur hans reynist. Þar hefur hann vinninginn yfir aðra sem töldu sig leiðtoga og frelsara. Hann reyndi ekki að hræða fólk með óvinum heldur kenndi því að elska óvini sína. Sú kenning hefur reynst öflugri en flestar aðrar.
Jesús sem var lagður í jötu sýnir afl og mátt umhyggju og miskunnsemi. Þó að honum væri hafnað, og sé enn og aftur hafnað, þá hefur enginn haft meiri áhrif til góðs en hann, þrátt fyrir allt.
