Framsýni ásgeirs forseta í peningamálum

„Þá var mikið líf á Bessastöðum, ríkisbúið var enn starfrækt og margt ungt fólk. Þetta var eins og að koma í sveit og afi í aðra röndina sveitamaður og missti aldrei tengslin við sveitina eða sjóinn. Hann fylgdist vel með búskapnum. Hann hafði kindur og eins forsetabílstjórinn, þeir héldu þær saman, en hann hugsaði ekki hvað síst um fuglalíf og gerði sitt til að efla æðarvarpið og útbjó meira að segja einn hólma í þessu skyni úti í Bessastaðatjörn.“

Þannig kemst Tryggvi Pálsson hagfræðingur að orði þegar hann rifjar upp bernskuminningar frá Bessastöðum, en út er komin bók sem Tryggvi hefur ritað um afa sinn, Ásgeir Ásgeirsson, forseta Íslands 1952–1968. Tryggvi er gestur Björns Jóns Bragasonar í frétta- og umræðuþættinum 21 á Hringbraut í kvöld.

Áður en Ásgeir var kjörinn forseti hafði hann setið á Alþingi sem þingmaður Vestur-Ísfirðinga í 29 ár og gegnt embætti forseta sameinaðs Alþingis og verið forsætisráðherra. Stjórnmálaferli Ásgeirs eru gerð vel skil í bókinni, en hann aðhylltist jafnaðarstefnu, lýðræði og vestræna samvinnu og um leið þjóðrækni og umburðarlynda kristni.

Hann varð forsætisráðherrra í miðri heimskreppunni 1932 og stjórn hans þurfti að taka mjög erfiðar ákvarðanir í efnahagsmálum. Ýmsir málsmetandi hagfræðingar hafa síðar bent á að stjórnin hafi náð undraverðum árangri í efnahagsmálum. Ríkisstjórnin sem tekur við, ríkisstjórn Hermanns Jónassonar, stjórn hinna vinnandi stétta, tekur síðan upp haftabúskap í meira mæli en áður var.

Grípum niður í viðtalið við Tryggva:

„Þegar Ásgeir hættir sem forsætisráðherra semur hann við umboðsskrifstofu í Bandaríkjunum og fer í fyrirlestraferð um Bandaríkin og Kanada og talar á fjölmörgum fundum, þar sem voru þúsund til fjögur þúsund manns og sækir einnig fjöldann allan af minni samkvæmum og fundum. Þarna kynnist hann bandarísku þjóðfélagi sem kom honum afar vel seinna, eins og þegar samið var um hervernd Bandaríkjamanna 1941 og eins þegar hann fer sama ár til Bandaríkjanna með Vilhjálmi Þór og Birni Ólafssyni til að semja um utanríkisviðskiptin þegar Íslendingar áttu erfitt með dollara – og ná því í gegn eftir samningaþóf að fá allan okkar útflutning greiddan í dollurum.“

Ásgeir varð einn þriggja bankastjóra Útvegsbankans árið 1938. Hann kom að Bretton Woods samningaviðræðunum fyrir Íslands hönd og sat í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 1946–1952. Hann tók á löngum stjórnmálaferli virkan þátt í umræðum um gengis- og gjaldeyrismál. Árið 1929 hafði hann meðal annars í ræðu og riti áréttað mikilvægi þess að Ísland fylgdi þeim reglum sem tíðkuðust í alþjóðlegum viðskiptum og fylgdi þeim þjóðum að málum sem hefðu gullfót. Gjaldmiðillinn yrði að hvíla á traustum grunni. Íslendingar þyrftu sem fyrst að verða aðnjótandi þeirrar tryggingar og þæginda í gjaldeyrismálum sem fylgdu þátttöku í alþjóðlegu samstarfi um peningamál. Í bókinni segir síðan um þetta mál og vitnað til fyrirlestrar sem Jónas H. Haralz flutti í Vísindafélagi Íslendinga fyrir réttum áratug:

„Þessi ummæli [Ásgeirs] eru viðhöfð um gullmyntfótinn. Þau hefðu þó ekkert síður getað átt við um það fyrirkomulag sem efnt var til með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum 1944, og á okkar dögum eiga þau að sama skapi við um það myntbandalag sem nágrannaþjóðir okkar hafa stofnað um evruna.“

Nánar er rætt við Tryggva í 21 í kvöld. Þátturinn hefst klukkan 21:00.