„Í kosningum sumarið 1978 galt stjórnin afhroð. Stjórnarflokkarnir náðu minna fylgi en nokkru sinni fyrr í langri sögu sinni. Sjálfstæðisflokkur fékk 20 þingmenn, Framsóknarflokkur aðeins 12. „A-flokkarnir“ tveir, Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag unnu stórsigur og hlutu 14 þingmenn hvor um sig. Ekki dugði það þó til meirihluta.“
Þetta er bein tilvitnun í bók Guðna Th. Jóhannessonar, sagnfræðings og núverandi forseta Íslands, þar sem hann skrifaði um erfiða stjórnarmyndun eftir kosningarnar 1978.
Benedikt Gröndal, formaður Alþýðuflokksins fékk fyrstur umboð forseta til að mynda ríkisstjóirn. Hann reyndi í þrjár vikur áður en hann gafst upp. Næst reyndi formaður Sjálfstæðisflokksins, Geir Hallgrímsson.
„Þriðjudaginn 15. ágúst skilaði Geir stjórnarmyndunarumboðinu. Samdægurs leitaði Lúðvík Jósepsson fundar með forseta. Sagði Lúðvík „að ekki væri endalaust hægt að ganga fram hjá Alþýðubandalaginu og fara með það eins og eitt sinn var farið með ljótu börnin hennar Evu“. Því var Kristján Eldjárn sammála.
Degi síðar fékk formaður Alþýðubandalagsins umboð til stjórnarmyndunar. Hefðu Sveinn Björnsson og Ásgeir Ásgeirsson sýnt leiðtoga þess flokks, sem lengst var til vinstri í íslenskum stjórnmálum, slíkan trúnað? Forystugrein Morgunblaðsins næsta morgun hófst með þessum orðum: „Þá hefur forseti Íslands orðið við kröfu Lúðvíks Jósepssonar og kommanna um að hann geri tilraun til stjórnarmyndunar.“
Þessum orðum snöggreiddist forseti. Hann hringdi í Matthías Johannessen, fékk upp úr honum að hann hefði haldið á penna og sleit þá samtalinu. Angist Morgunblaðsins var óþörf. Hinn háttvísi Geir Hallgrímsson skildi sjónarmið forseta og vestur í Washington gerðu menn sér enga rellu út af því að formaður Alþýðubandalagsins spreytti sig á stjórnarmyndun. Og hafði ekki Sveinn Björnsson verið reiðubúinn að biðja sósíalista að mynda stjórn í stríðinu? Það rifjaði Einar Olgeirsson upp þessa daga.“
Nú er Guðni í hlutverki Kristjáns Eldjárns. Stjórnarmyndun virðist erfið. „Í þessari stjórnarkreppu sýndi Kristján Eldjárn mikið langlundargeð. Íhlutunarsamari forseti hefði verið fyrri til að taka í taumana þegar sýnt var að menn höfðu ratað í ófæru. Á hinn bóginn lá vandi Kristjáns í því að leiðtogar stjórnmálaflokkanna gengu tregir til viðræðna.“
