Það eru mikil kaflaskil, nú þegar Bretland er formlega komið út úr Evrópusambandinu eftir 47 ára aðild. Samstarfsþjóðirnar í Evrópu hafa verið einróma um að það verði mikil eftirsjá að Bretlandi.
Bretar, sem nú hafa sagt sig frá allri ákvarðanatöku sambandsins, hafa gegnt mikilvægu hlutverki í uppbyggingu Evrópusamstarfsins. Þannig hefur Bretinn Arthur Cockfield verið þekktur sem „faðir innri markaðarins“ og Roy Jenkins ruddi braut sameiginlegs gjaldmiðils álfunnar. Bretar hafa stutt mjög fjölgun aðildarríkjanna.
Brottför Bretlands verður ekki auðveld því það er mjög samofið innri markaði Evrópu. Við tekur aðlögunartímabil næstu ellefu mánuði með litlum breytingum á starfsháttum íbúa og fyrirtækja. Á þeim tíma verða viðræður sem ef til vill verða á svipuðum nótum og nýlegir samningar ESB við Kanada og Japan. Það eru milljón breskar mílur frá því nána sambandi sem Íslendingar eru í við Evrópusambandið.
Þótt einhverjir vilji sem minnst vita af sameiginlegum leikreglum er skynsamlegt að ná saman um þær. Sem fyrr er skynsamlegt að fólki og fyrirtækjum sé tryggð jöfn staða, lagalegur grunnur og fyrirsjáanleiki. Og það er skynsamlegt að stuðla að nýsköpun, samkeppnishæfni og velsæld þvert yfir landamæri Evrópulanda. Og flestir gera sér grein fyrir skynsemi þess að vinna saman að fjölþjóðlegum áskorunum á borð við loftslagsvá, flóttamannavanda og hryðjuverk.
Forystumenn Breta leggja áherslu á að ná tvíhliða samningum við sem flest ríki. Auk Evrópusambandsins, þar sem langstærstu hagsmunirnir liggja, verður reynt að gera samninga við Bandaríkin, gömlu Samveldisríkin og hið vaxandi Kína.
Að Brexit gengnu mun samstarf þeirra 27 ríkja sem eftir eru í Evrópusambandinu væntanlega styrkjast, því flestum að óvörum hafa átökin um Brexit augljóslega þjappað þeim saman. Kannanir sýna stóraukinn stuðning íbúa álfunnar við Evrópusambandið.
Á sama tíma og Bretar vilja af innri markaði Evrópu hefur stuðningur við aðild að þeim markaði aukist hér á landi. Starfshópur utanríkisráðherra um mat á ávinningi Íslands af þátttökunni í EES-samstarfinu undir forystu Björns Bjarnasonar, sem skilaði skýrslu í haust, var eindreginn um ábata Íslands af þátttöku í innri markaði Evrópu. Án EES-samningsins væri hætta á einangrun, stöðnun og afturför í íslensku þjóðlífi.
Hagsæld Íslands byggir að miklu leyti á alþjóðlegri samvinnu. Með fjölþjóðasamvinnu gætum við betur íslenskra hagsmuna en með gerð samninga milli tveggja ríkja, líkt og felst í þeirri vegferð sem Bretar eru að hefja. Tvíhliða samningur er svolítið eins og að fara í sjómann. Sá sterkari sigrar gjarnan. Í fjölþjóðasamstarfi eins og Evrópusambandinu eru hins vegar leikreglur sem geta bæði verndað réttindi smáríkja og um leið varnað því að þau gangi um of á hagsmuni stórríkjanna. Þannig helst friður og farsæld í álfunni.
Ágreiningur um Evrópusamvinnu Breta er líklega rétt að byrja. Útgöngusamningur þeirra snerist um mikilvæg formsatriði. Eftir er að semja um hið raunverulega verkefni: framtíð Bretlands í Evrópu. Það er öllum mikilvægt, ekki síst Íslandi, að vel takist til. Velferð Íslands hefur verið samofin velferð Breta. Vonandi verður svo áfram.
Höfundur er ritstjóri Fréttablaðsins
Birtist áður í Fréttablaðinu.
