Orka, sem í dag er notuð til iðnaðarframleiðslu á Íslandi, fæst ekki niðurgreidd samkvæmt gildandi reglum í Bretlandi enda er hún ekki ný. Með þessu falla til dæmis um sjálfar sig fullyrðingar um að það væri hægt að fá margfalt hærra verð fyrir orkuna sem í dag er seld til Ísals ef hún væri seld um sæstreng.
„Slíkar fullyrðingar eru hreinasta vitleysa og það er sorglegt að aðilar, sem þykjast vita eitthvað um orkumál, láti slíkt frá sér fara,“ segir Viðar Garðarsson markaðsráðgjafi í grein sem birtist á mbl.is rétt fyrir jól.
Viðar tætir í sig vonir þeirra sem telja að sæstrengur til Bretlands muni stórbæta hag landsmanna. Hann segir innlenda „sölumenn sæstrengsins“ líta framhjá nokkrum einföldum staðreyndum sem „sýna okkur vel að allar hugmyndir um ofsagróða af sölu á orku með grænum niðurgreiðslum eru loftkastalar“. Aldrei hafi verið gerður samningur um grænar niðurgreiðslur þar sem orkusalinn sé í öðru landi en ríkisstjórnin sem ætlar að greiða notkunina.
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson átti fundi með Cameron á síðasta ári þar sem forsætisráðherra lýsti áhuga á að þaulkanna lagningu sæstrengs frá Íslandi til Bretland, enda gæti það verið ábatasamt. Margir hafa lýst sig jákvæða gagnvart þaulskoðun á hugmyndinni en andstæðingar hugmyndarinnar halda fram að almenningur á Íslandi myndi ekki græða á hugmyndinni en e.t.v. einstök orkufyrirtæki. Þar sem sjálfstæðismenn hafa ítrekað talað fyrir sölu á hlut í Landsvirkjun hefur gætt tortryggni gagnvart hugmyndinni. Hún gæti þó einnig haft temprandi áhrif á uppbyggingu stóriðju hér á landi þar sem um 80% orkunnar falla til álveranna hér á landi.
Viðar segir að sæstrengir frá Noregi til annarra Evrópuríkja byggist ekki á niðurgreiðslum. Kostnaðurinn við norsku strengina sé hins vegar margfalt minni en við ímyndaðan streng til Íslands og því gangi þeir norsku upp. Norsk raforka sé nánast öll unnin úr vatnsafli og því græn. Norðmenn hafi aldrei fengið grænar niðurgreiðslur frá neinu öðru ríki (þótt þau séu tengd um sæstrengi). Reglur Evrópusambandsins, sem leyfi umræddar niðurgreiðslur, séu ætlaðar til að tryggja eðlilega afkomu til þeirra sem reisa nýjar umhverfisvænar virkjanir. „Hvergi eru til dæmi um neinn ofsagróða eins og Landsvirkjun hefur látið í veðri vaka. Tálvonir um slíkt minna helst að loforð bankamanna fyrir hrun sem við öll þekkjum af biturri reynslu.“
Svo skrifar Viðar: „Þá sitjum við uppi með það að orku um sæstreng verður að selja á markaðsverði hverju sinni. Og það gengur einfaldlega aldrei upp. Allir sem skoða málið örlítið sjá að strengurinn getur aldrei staðið undir sér vegna viðvarandi og harkalegrar lækkunar á heimsmarkaðsverði á orku, auk gríðarlegs kostnaðar við lagningu og viðhald strengsins á miklu dýpi við erfiðar aðstæður á Norður-Atlantshafi.“
Hann segir: „Orkuverð í Evrópu hefur fallið um helming á örfáum árum. Markaðsspár Landsvirkjunar gerðu hins vegar ráð fyrir því að orkuverð mundi tvöfaldast. Verðið í dag á mörkuðum í Evrópu er því aðeins 25-30% af því sem Landsvirkjun spáði.“
Og lokaniðurstaðan er þessi: „Niðurstaðan er sú að ef við Íslendingar ætlum að leggja sæstreng til Evrópu, sitjum við líklega uppi með gjaldþrota raforkufyrirtæki og engan orkusækinn iðnað áður en langt um líður. Það er því ótrúlegt að heyra aðila – þar á meðal talsmenn Landsvirkjunar – tala um sæstrenginn sem „gríðarlegt efnahagstækifæri fyrir Ísland“. Slík slagorð minna helst á firringuna í kringum íslenska fjármálamarkaði á árum áður og hin fleygu orð mikils fjárfestingarmógúls: „Það er minni áhætta fólgin í því að kaupa hlutabréf í DeCode en að kaupa þau ekki!“
