Ýmsir megrunarkúrar hafa sprottið upp á undanförnum árum þar sem fólki er ráðlagt að forðast kartöflur eins og heitan eldinn. Ástæðan er gjarnan sögð vera hátt kolvetnamagn eða hár sykurstuðull og sökum þess er kartöflum oft og tíðum stillt upp sem óhollri fæðu.
En eru kartöflur í raun hollar eða óhollar? Axel F. Sigurðsson hjartalæknir hefur kynnt sér málið vel og segir á heimasíðu sinni Mataræði.is að kartaflan ætti almennt að vera hluti af fjölbreyttu, næringarríku og hollu mataræði Íslendinga.
Meðalstór kartafla inniheldur um 100 til 110 hitaeiningar. Kartöfluna er hægt að matreiða á ýmsa vegu; sjóða, brúna, djúpsteikja, baka, stappa niður svo fátt eitt sé nefnt og skiptir miklu máli að meðhöndla hana og matreiða rétt. Þannig eru rúmlega 300 hitaeiningar í 100 grömmum af frönskum kartöflum, samanborið við rúmlega 70 hitaeiningar í sama magni af hráum kartöflum.
Hrá kartafla inniheldur um 79% af kolvetnum, 12% af prótínum, 3% af fitu og 5% af trefjum. Fitu- og prótínmagnið minnkar við suðu. Franskar kartöflur innihalda aftur á móti um 44% af fitu og 47% af kolvetnum.
Fituinnihald í kartöflum er lítið, en þó talið vera mikilvægt fyrir bragðið. Kartöflur eru kolvetnaríkar, en kolvetnin eru í formi sterkju sem er fjölsykra. Kartöflur eru gífurlega trefjaríkar, sér í lagi ef hýðið er borðað líka. Því er engin ástæða til að afhýða nýjar kratöflur; hýði þeirra er alla jafna þunnt, ferskt og bragðgott.
Próteininnihald kartöflunnar er tiltölulega lágt. Próteinin hafa þó hátt líffræðilegt gildi og eru því svokölluð gæðaprótein. Kartöflur eru einnig ríkar af C-vítamíni. Þær innihalda mikið af B-6 vítamíni, fólinsýru, riboflavíni, þíamíni og niacini. Þær eru sömuleiðis ríkar af steinefnum, sérstaklega kalíum en einnig fosfór, joði, járni, kalki, kalíum, magnesíum, natríum, selen, sinki, kopar, krómi, molýbden, kóbolti, kadmíum og blýi.
Undanfarin ár hefur lágkolvetnamataræði af ýmsu tagi notið mikilla vinsælda. Rannsóknir benda til þess að slíkt mataræði geti dregið úr offitu og er þeim sem neyta lágkolvetnamataræðis almennt ráðlagt að forðast kartöflur vegna hás kolvetnamagns þeirra.
Mataræði sem leggur áherslu á neyslu matvæla með lágan sykurstuðul (GI diet) hefur sömuleiðis notið vaxandi vinsælda upp á síðkastið. Fylgismenn þessa mataræðis mæla ekki með kartöfluneyslu þar sem kartöflur hafa háan sykurstuðul. Athyglisvert er þó að kartöflur hafa mjög mismunandi sykurstuðul eftir því hvernig þær eru matreiddar. Þannig hafa soðnar kartöflur mun lægri sykurstuðul en bakaðar kartöflur. Einnig benda rannsóknir til þess að soðnar kartöflur hafi talsvert lægri sykurstuðul ef þær eru borðaðar kaldar en heitar.
Samkvæmt upplýsingum frá Rannsóknarstofnun landbúnaðarins hefur kartöfluneysla dregist verulega saman hér á landi. Neyslan er minni en ráðlagt er og sömuleiðis er hún minni en meðal nágrannaþjóða okkar. Axel hvetur í pistli sínum Íslendinga til að borða vel af kartöflum, að frönskum kartöflum undanskildum, og segir þær vera hluta af fjölbreyttu, næringarríku og hollu mataræði.
