Forstöðumaður Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, Guðrún Nordal, fer yfir gömul orð yfir óveður sem hefur hvert sína sérstöku áferð, tón og tilfinningu í pistli sínum í Morgunblaðinu. Var fárviðrið sem gekk yfir landið á föstudag gönsur, ganrekur eða kannski húsbrjótur? Ljóst er að það reif allavega niður einhverjar hlöður á Rangárvöllum eins og Fréttablaðið greindi frá.
„Maðurinn má sín lítils þegar náttúruöflin byrsta sig og minna á hver séu hin raunverulegu valdahlutföll í heiminum. Þessa stríðu og blíðu náttúru höfum við fangað með blæbrigðaríkum og hárnákvæmum orðum, áður en við eignuðumst tæki til að mæla metra á sekúndu eða vindstigin tólf. Í orðunum birtist auðmýkt fyrir náttúrunni – og líka raunsætt mat,“ segir Guðrún.
Hún tekur þá dæmi um tvær vísur sem hafa varðveist í handritum með Snorra Eddu og geymir heiti um þau margvíslegu náttúrufyrirbæri sem fornskáldin vísuðu til í kveðskap sínum:
Veðr, byrr, vönsuðr,
vindr, élreki,
glygg, blær ok gustr,
gráp, logn,þoka,
regn, úr, rota,
ríð, myrkvi, él,
fjúk, fok, mugga,
frost, kári, hregg.
Gönsurr, gráði,
gol,ofviðri,
gjósta, grindill,
gæla ok óhljóðr,
gneggjuðr, gönsuðr,
gæ, dynfari,
hlömmuðr, ganrekr,
húsbrjótr og þjótr.
„Glygg, gneggjuður, gjósta, ganrekur og þjótur. Hvert orð hefur sína áferð, músíkalska tón og tilfinningu jafnvel þó að við skiljum þau ekki almennilega – en húsbrjótur og óhljóð eru hárbeitt og ljós,“ segir Guðrún.
„Þegar ég hlusta á vindinn hugsa ég til þess tíma þegar engin veðurspá bjó mannfólkið undir veðrið sem í vændum var og enginn vissi hvenær það versta yrði afstaðið,“ heldur hún áfram. „Á föstudag gekk sannkallað stórviðri yfir landið – sem breyttist svo í rok, næðing, kannski frostgolu og kalda en síðan logn á undan hinum óumflýjanlega næsta stormi.“
