Vandræðalegt og taktlaust: „þrjár mikilvægustu ákvarðanirnar sem þú tekur í lífinu“

Undanfarið hefur Landsbankinn staðið fyrir auglýsingaherferð þar sem ungt fólk er hvatt til að spara. Þar eru ýmisleg ráð gefin ungu fólki hvernig megi spara til framtíðar. Andlit auglýsingaherferðarinnar er Pétur Kiernan, en hann er umsjónarmaður sjónvarpsþátta sem Landsbankinn lét framleiða um ungt fólk og sparnað. Hann lýsir sér sem námsmanni með lítið á milli handanna en skartar þó í þáttunum rándýru úri. Um er að ræða úr að gerðinni Audemars Piguet og kostar það um fjórar milljónir króna sé það ósvikið.

Auglýsingaherferðin hefur verið víða gagnrýnd og á samfélagsmiðlum er talað um þann tvískinnung að einstaklingur með svona dýrt úr á hendi sinni ætti ekki að vera að segja öðru fólki hvernig eigi að spara fjármuni. Fjallað var um málið í Lestinni á Rás 1. Þar sagði Kristján Guðjónsson, stjórnandi þáttarins:

Fleiri viðmælendur í herferðinni voru börn forstjóra, stjórnenda úr fjármálageiranum og áhrifamanna úr þjóðfélaginu. Sem sagt, ungt fólk úr efstu lögum samfélagsins, yfirstéttinni veitir hér öðrum ungmennum ráð um hvernig hægt sé að spara og til að safna peningum til að eignast íbúð. Þetta er svoldið vandræðalegt, taktlaust. Þetta ber ekki vott um mikla stéttarvitund.“

Kristján ræddi einnig við Guðmund Ævar Oddsson, dósent í félagsfræði við Háskólann á Akureyri, en hann hefur rannsakað stéttir og stéttarvitund í íslensku samfélagi.

„Hér er ýtt undir ákveðna hugmyndafræði sem er hugmyndafræði einstaklingshyggju, sem er að árangur þinn í lífinu eða þjóðfélagsstaða ráðist bara af ákvörðunum. Þetta sýnir í rauninni bara eina hlið á teningnum. Vissulega er það gott að spara en fólk þarf að geta sparað. Ég segi stundum við nemendur mína, ekki síst þegar ég var að kenna í Bandaríkjunum á sínum tíma, að þrjár mikilvægustu ákvarðanirnar sem þú tekur í lífinu eru hvar þú fæðist, hvenær þú fæðist og hverjir foreldrar þínir eru. Þau átta sig auðvitað strax á því að þetta eru ekki ákvarðanir.“

Guðmundur segir að viðhorf og vinnusiðferði hafi ekkert með það að segja hvort ungt fólk geti komið þaki yfir höfuð á sér snemma á lífsleiðinni.

„Hverjir eru það sem eru að ná að koma þaki yfir höfuðið, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu? Þetta er annaðhvort fólk sem að á pening fyrir, eða nærri lagi eiga foreldra sem að geta hjálpað viðkomandi. Þannig að þar sér maður hvernig það að eiga efnaða, eða nógu vel stæða, foreldra til þess að láta mann fá einhvers konar fyrirgreiðslu, hvernig það hjálpar viðkomandi að fá forskot á hina sem eru ekki í þeirri sömu stöðu. Hér hafa viðhorf og vinnusiðferði viðkomandi ekkert um það að segja. Bara hversu heppinn viðkomandi hefur verið í fæðingarlottóinu.“