Saga baráttunnar að baki allra velferðarsigranna á Íslandi er efniviðurinn í fjórða þætti af sögu verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi, en óhætt er að segja að aðstæðurnar á vinnumarkaði hér á landi í byrjun síðustu aldar og byrjun nýrrar aldar séu gerólíkar að öllu leyti.
Þetta á ekki hvað síst við um öryggi á vinnustöðum eins og komið er að í þætti kvöldsins: Einna hrikalegastar voru aðstæður hafnarverkamanna við dagsbrún síðustu aldar og vel fram á hana miðja. Á meðal þeirra var hreinsun gufukatla í skipum hvað erfiðust allra venjubundinna starfa. Engu að síður var slegist um þessa vinnu, því að hún var betur borguð en uppskipun. Hún var með því lagi að fyrst var ketillinn opnaður og kerti látið síga ofan í geyminn, en ef það logaði þótti óhætt að fara niður, þótt jafnan væri svo heitt í neðra að kertin bráðnuðu. Karlarnir létu sig hafa það og stóðu rennandi sveittir og reikulir af svima á meðan þeir börðu saltið af sem safnast hafði á fýrinn á siglingu – og stungu svo sótið út úr eldhólfum sem stundum var svo brennandi heitt að menn hlutu skaða af. Í þetta starf völdust helst unglingar sem ekki höfðu tekið út fullan vöxt, enda ekki á færi stórra og stæltra eyrarkarla að smjúga inn í þröng og glóðarheit hólfin.
Það var því svo að fyrir tíma veikindaréttarins eltust menn hratt og slitu sér út fyrir miðjan aldur. Það var ekkert verið að hanga heima í pest ef vinna bauðst. Og það var líka mætt til hennar í hvaða veðri sem var, allan veturinn á enda. Signar axlir, bogið bak og gigtstirðir fætur eru einkenni þess tolls sem eyrarkarlarnir greiddu með vinnu sinni. Hinn mikli vinnuhraði í öllum veðrum dró þurraverkina fram í fætur, mjaðmir og hendur. Bakið bognaði fljótt af þungum burði. Vindmaður og lúgukarl stóðu úti í öllum veðrum, hvort sem það var norðangarri með frosti eða hversdagslegur útsynningur með vætu og kannski hraglanda, oftast gegnblautir og kaldir enda vatnsþéttir vinnugallar ekki komnir til sögunnar. Vinna hafnarverkamannsins olli því margvíslegu heilsutjóni þótt afleiðingarnar kæmu oft ekki í ljós fyrr en mörgum árum síðar. Og starfsþrekið þvarr fyrr en ella, menn voru útbrunnir um fimmtugt – og þá tók kannski ekkert við nema guð og gaddurinn.
Þættirnir eru unnir í samvinnu við Alþýðusamband Íslands og eru alls fimm að tölu. Í fyrsta þættinum var fjallað um húsnæðismálin, um samningsréttinn í örðum þætti, svo kvennabaráttuna og í fimmta ogg síðasta þættinum verður loks litið til framtíðar og þeirri spurningu velt upp hvort hluttverk verkalýsfélaga verði jafnvel enn mikivægara á komandi árum en þeim sem eru að baki.
Þáttur kvöldsins byrjar klukkkan 21:00.
