Aðgerðir stjórnvalda vegna kórónaveirufaraldursins verða að vera gagnsæjar og stofnanir verða að geta reitt sig á traust almennings. Þetta segir Jón Ólafsson prófessor í heimspeki við Háskóla Íslands. Hann var gestur Lindu Blöndal í þættinum 21. Mikið er um útdeilingar á fjármunum til fyrirtækja og margar spurningar og efasemdir sem vakna upp.
„Stjórnvöld bera geysilega mikla ábyrgð á því að skýra mjög vel af hverju var farið í þessar aðgerðir en ekki aðrar. Það skiptir ekki bara máli hvernig stjórnvöld fara að málunum heldur líka hvernig pólítískir hópar úti í samfélaginu taka við málunum.“
Stór fyrirtæki á borð við Bláa Lónið og Icelandair hafa fengið fjárhagsaðstoð frá ríkinu þrátt fyrir að greiða sér háan arð síðustu ár. „Ég held að það sé eðlilegt að sú krafa komi fram að það sé ekki hægt að njóta arðs og þiggja af hálfu hins opinbera á sama tíma. Þarna verða menn að spila saman,“ segir Jón. Hann segir einnig þá spurningu vakna upp hvort betra er að ríkisvaldið taki yfir mikilvæga starfsemi frekar en að setja í hana peninga. „Hvor leiðin sem farin er, það verður að skýra hana mjög vel.“
Gagnsæið er sérstaklega mikilvægt á Íslandi út af efnahagskrísunni árið 2008. Jón nefnir Icesave málið til rökstuðnings. „Hvaða mistök voru gerð þá? Ég held að það sé engin spurning í dag þegar horft er til baka að megin mistökin voru fólgin í því að reynt var að vinna þetta með leynd. Það voru gefnar út eins litlar upplýsingar og hægt var. Þegar fyrsti samningurinn kemur út þá veit enginn neitt hvernig hann var gerður og svo framvegis.“
Freistast til að kynda undir óánægju
Það eru ýmis tækifæri fyrir stjórnmálaöfl að nýta sér óvissuástandið til að kynda undir óánægju og tortryggni með aðgerðir stjórnvalda. Stjórnmálaflokkar á borð við Miðflokkinn hafa komið með sínar hugmyndir um aðgerðir varðandi faraldurinn. Eru þeir að grípa tækifærið til að vekja athygli á sér? „Þegar maður horfir á það sem kemur helst fram í fjölmiðlum þá virðist það vera svo,“ segir Jón.
„Þarna er verið að kynna auðveldar lausnir og nú er erfitt að segja að þetta sé eitthvað gagnrýnivert, auðvitað er þetta hlutverk stjórnarandstöðu þegar öllu er á botninn hvolft. En það er kannski meira þetta hvernig gagnrýni er sett fram og hvernig unnið er með hana, hvort menn freistast til þess að kynda undir óánægju sem er fyrir eða reyna að skapa tortryggni.“
Ábyrgð á báða vegu
Augljósar hættur eru á spillingu í þessu ástandi. „Það er alltaf þessi hætta til staðar að þegar það eru tækifæri að fá meira en aðrir og fólk getur spilað á stöðuna. Það eru ekki bara stjórnvöld og opinberar stofnanir sem bera ábyrgð gagnvart almenningi. Fyrirtæki sem eru með umfangsmikla starfsemi þurfa líka að reiða sig á traust almennings.“
Tækifærishugsun er mjög rík í atvinnulífinu og fyrirtæki vilja fá sem mest úr þeim stuðningi sem stjórnvöld bjóða upp á. „Þá er spurningin, að hvaða leyti getur hinn almenni borgari krafist þess að þeir sem eru í þessari stöðu, bæði að veita fé og taka við því, sýni ábyrgð?“
