„Ég var þarna. Það var ekkert sérstakt andrúmsloft í skólunum, það var rifist um þetta í málfundafélögunum. Menn voru með og á móti, sumir voru beggja blands. Mér er minnisstætt að ein af röksemdunum fyrir því að við ættum að ganga þarna inn var að það þyrfti að koma upp vitakerfi fyrir bandaríska flugflotann, vegna birgðaflutninga yfir Atlantshafið. Ég man á einum fundi, þá var það Ólafur Haukur Ólafsson, síðar læknir, ég var nú reyndar ungur Sjálfstæðismaður, en hann gat ekki stillt sig um að segja þarna á fundi að hann sæi nú ekki betur en að Bandaríkjamenn væru þegar búnir að koma sér upp vitakerfi, nefnilega hálfvitakerfi.“
Þetta segir Árni Björnsson, doktor í menningarsögu, sem er gestur Björns Jóns Bragasonar í frétta- og umræðuþættinum 21 á Hringbraut í kvöld. Þar ræðir hann Atlantshafsbandalagið í tilefni 70 ára afmælis þess, en Ísland var eitt af stofnlöndum bandalagsins. Árni var viðstaddur óeirðirnar á Austurvelli þann 30. mars 1949, þar sem saman komu andstæðingar inngöngu Íslands í Atlantshafsbandalagið, stuðningsmenn inngöngu og aðrir borgarar.
„Annars var ekki mikið þarna þennan dag. Það fóru um morguninn að berast dreifirit, annars vegar frá fulltrúaráði verkalýðsfélaganna og svo frá forystumönnum stjórnarflokkanna til að hvetja fólk til að koma niður [á Austurvöll] og standa vörð um Alþingi. Maður ráfaði þarna um Austurvöllinn, gerðist lengi vel ekki mikið en svo kom hópurinn, útifundurinn, og stormaði frá Miðbæjarskólanum inn á Austurvöll og hrópaði, gerðu ekkert annað, hrópuðu bara: „Þjóðaratkvæði! Þjóðaratkvæði!“ Ég man eftir þessu,“ segir Árni og minnist þess einnig að hafa séð nokkra sjómenn koma saman og kaupa sér egg til að kasta í Alþingishúsið.
Hann segist auk þess hafa séð menn sem hafi rifið upp steina úr beðunum til að kasta í húsið. „Svo allt í einu opnast dyrnar á Alþingishúsinu og út kemur hópur af ungum mönnum með kylfur og hjálma og lömdu í allar áttir. Þá fyrst byrjuðu einhver átök.“
Ofurgræðgin undirrót alls ills
Árni veltir því fyrir sér af hverju Atlantshafsbandalaginu, þessari miklu hernaðarmaskínu, hafi verið komið á fót ef það var ekki raunveruleg árásarhætta sem stafaði frá Rússum. Hann telur að græðgi eigi þar stærstan hlut að máli.
„Ég vitna nú bara í Stein Steinarr, Hugleiðingar um nýja heimsstyrjöld:
„Þótt borgir standi í báli
og beitt sé eitri og stáli
þá skiptir mestu máli
að maður græði á því“
Þetta hélt maður að væri bara alkunn hótfyndni skáldsins en þegar maður fór að hugsa þetta betur þá er þetta beiskur sannleikur. Hernaðarmaskínan, hernaðarframleiðslan í heiminum er einhver voðalegasti og stórtækasti bissness í gjörvöllum heiminum,“ segir Árni.
Aðspurður um hvernig hann heldur að þetta muni blasa við okkur í samtíð og framtíð segir Árni: „Svo ég vitni aftur í Stein: „Það skiptir mestu máli að maður græði á því.“ Ég tel, eins og sá gamli gríski spekingur Sólon sagði, að ofurgræðgin sé undirrót alls ills. Það helsta sem ég vildi biðja um væri að Kári minn Stefánsson, að honum tækist að einangra græðgislitninginn. Síðan yrði fengið lyf við þessari græðgi, því að græðgin er að eyðileggja jörðina að ég tel. Þó að Kára tækist að gera lyf við græðginni þá er ég hræddur um að þeir sem mestu ráða, þeir myndu berjast á móti því með kjafti og klóm, því þeir telja að græðgin sé af hinu góða.“
Nánar er rætt við Árna í 21 í kvöld. Þátturinn hefst klukkan 21:00.
