Andrés ingi gagn­rýnir ríkis­stjórnina: „lof­orð stjórn­mála­fólks minna virði en lof­orð annarra“

Andrés Ingi Jóns­son, þing­maður, gagn­rýnir ríkis­stjórnina nokkuð harð­lega í pistli sem birtist á StundinniAndrés Ingi gagn­rýnir ríkis­stjórnina: „Lof­orð stjórn­mála­fólks minna virði en lof­orð annarra“ í dag. Andrés var áður í VG eins og frægt er orðið en sagði sig úr flokknum vegna stjórnar­sam­starfsins við Fram­sóknar­flokkinn og Sjálf­stæðis­flokkinn.

Andrés fjallar um list stjórn­mála­fólks til þess að bregðast og ein­blínir þar sér­stak­lega á kosninga­lof­orð, hve gjarnan þau séu brotin og setur í sam­hengi við Klausturs­málið og #met­oo byltinguna.

Hann segir:

„Á ís­lensku er til sér­stakt hug­tak yfir lof­orð sem fólk reiknar ekkert endi­lega með að verði staðið við: „kosninga­lof­orð“. Það er auð­vitað eðli­legt að stjórn­mála­fólk nái ekki fram öllu því sem það ein­setur sér. Það ætti samt að vera okkur um­hugsunar­efni að gert sé ráð fyrir því að lof­orð stjórn­mála­fólks séu minna virði en lof­orð annarra – að lof­orð sem við gefum séu meira til skrauts.

Ég hef velt þessu fyrir mér undan­farið. Hvers vegna stjórn­málin njóti ekki trausts. Hvers vegna sé frekar reiknað með því að stjórn­mála­fólk bregðist kjós­endum sínum.

Fyrir tveimur árum birtust sögur kvenna í stjórn­málum af kyn­bundnu of­beldi, á­reitni og mis­munun. Fjöldi starfs­stétta og sam­fé­lags­hópa fylgdi í #met­oo-bylgjunni vikurnar á eftir. Feminísk bar­átta hafði undir­búið jarð­veginn vel – sam­fé­lagið kveikti á perunni og öllum var ljóst að eitt­hvað þyrfti að gera.

Al­þingi gat ekki annað en brugðist við og gerði það hratt, svo að fyrstu skrefin lofuðu virki­lega góðu. Sér­stök um­ræða um stöðuna var haldin í þing­sal 19. desember 2017. Þar voru þing­menn úr öllum flokkum á einu máli um að staðan væri ó­á­sættan­leg. Í febrúar 2018 var haldin rakara­stofu­ráð­stefna þar sem allir þing­menn af öllum kynjum ræddu opin­skátt um birtingar­myndir mis­réttis í störfum Al­þingis og hvernig megi breyta þeirri ó­menningu sem #met­oo-sögurnar vörpuðu svo skýru ljósi á. Ráð­stefnunni lauk á fundi í þing­sal. Þar hétu tals­menn allra flokka því að leggja sitt af mörkum til að bæta á­standið. Og loks í júní 2018 sam­þykkti Al­þingi ein­róma við­bætur við siða­reglur þing­manna, sem síðan hafa hafnað hvers konar kyn­ferðis­legri eða kyn­bundinni á­reitni, ein­elti eða annarri van­virðandi fram­komu.“

Því næst fer Andrés hörðum orðum um skiptingu nefndar­sæta og segir lof­orð vegna #met­oo hafa brugðist þegar Berg­þór Ólafs­son, þing­maður Mið­flokksins, mætti til leiks á ný og varð for­maður um­hverfis-og sam­göngu­nefndar.

„Hálfu ári eftir #met­oo-sögurnar var þingið búið að horfast í augu við vandann, lofa bót og betrun og setja sér harðari reglur. Vel gert! En hvað svo?

Fyrir einu ári reyndi síðan á þennan nýja veru­leika. Klausturs­málið setti í gang allar nýju reglurnar og rifjaði upp heit­strengingarnar um betri menningu í stjórn­málunum. Ger­endurnir í málinu brugðust við á hefð­bundinn hátt – börðust um á hæl og hnakka. Þeir drógu upp­ljóstrarann í dóm­sal og reyndu að gera lítið úr trú­verðug­leika hennar, öttu for­sætis­nefnd út í að lýsa sig van­hæfa í málinu og flæktu málið á öllum stigum.

En eins og oft vill verða þegar tekið er á ger­endum, þá eru það hlut­lausu á­horf­endurnir sem munar mest um. Hvergi birtist staða hlut­lausu á­horf­endanna betur en í um­hverfis- og sam­göngu­nefnd, þar sem Berg­þór Óla­son sat sem for­maður. Hann fór í leyfi í kjöl­far Klausturs­málsins, en sneri aftur á þing í lok janúar 2019. Í þrjár vikur var síðan patt­staða. Þrjár konur í um­hverfis- og sam­göngu­nefnd sögðust ekki geta hugsað sér að sitja undir dag­skrár­valdi Berg­þórs og beittu sér fyrir því að hann yrði settur af sem for­maður.

Við þessari sjálf­sögðu kröfu var ekki hægt að verða vegna þess að þinginu hafði þrátt fyrir fögur fyrir­heit í #met­oo-byltingunni láðst að upp­færa hið gamla (og gallaða) verk­lag sem þar er fylgt. Stjórnar­flokkarnir hefðu getað stutt þann hluta stjórnar­and­stöðunnar sem kallaði eftir breytingum, en gerðu ekki vegna þess að for­manns­sæti Berg­þórs „til­heyrði“ minni­hlutanum og þess vegna þyrfti minni­hlutinn bara sjálfur að finna út úr vandanum. Með öðrum orðum: Það skipti meira máli að standa vörð um lof­orð um skiptingu nefndar­sæta í kjöl­far kosninga, en að standa vörð um lof­orðin í kjöl­far #met­oo.“

Andrés gengur því næst lengra og segir þing­menn hafa brugðist vegna Klausturs­málsins:

„Með því að treysta á ferla og venjur innan þingsins hefur meiri­hlutinn kannski vonast til að tryggja á­kveðið hlut­leysi. Út­koman var hins vegar lang­dregin flækja sem þegar upp var staðið studdi gerandann. Klausturs­málinu lauk form­lega með úr­skurði siða­nefndar síðast­liðið sumar og Berg­þór er aftur orðinn for­maður þing­nefndarinnar eftir stutta dvöl utan vallar. Þingið mun hins vegar finna fyrir af­leiðingum þess um lengri tíð. Vand­ræða­gangurinn hjá okkur þing­mönnum við að taka á málinu var í engu sam­ræmi við þau góðu orð sem þing­menn létu falla ári áður í kjöl­far #met­oo. Við brugðumst fólkinu sem var talað um á Klaustri, Báru upp­ljóstrara og fólkinu sem vildi ekki að Klausturs­þing­menn hefðu dag­skrár­valdið í nefndinni og á þinginu. Og það er ekki hlut­laus niður­staða, því það hefur nefni­lega oft veru­leg á­hrif að gera ekkert.

Þegar kemur að trausti á stjórn­málum er þetta eitt af stóru verk­efnunum. Hvernig við fáum fólk til að treysta því að við stöndum við gefin fyrir­heit. Kannski væri það besta ára­móta­heitið fyrir stjórn­mála­fólk, að við gerðum meira, miklu meira, til að eiga það traust skilið.“