Þegar ég var að alast upp á Akureyri á þeim árum síðustu aldar þegar nútíminn náði loksins landi á Íslandi - og félagarnir í Kinks og Led Zeppelin fullvissuðu eyjaskeggja um að þeir væru ekki óendanlega og algerlega úr alfaraleið - var sá siður almennur að kaupa menninguna í metravís. Það voru engin heimili svo heitið gátu sem státuðu ekki af hansahillum upp um alla veggi stásstofunnar - og þar stóð Kiljan allur á breiddina, ásamt Gunnari, Davíð og kannski Biblíunni á enda, en allt voru þetta óopnaðar bækur - og áttu að vera það.
Eini tilgangurinn við að hafa þær uppi við virtist vera sá að auka tiltrú gesta og ættmenna á víðsýni heimilisfólksins og vit þess allt, svo og menntunar- og menningarstig þess. Bækur voru sumsé eins og hver annar stimpill eða merki um að heimilið væri ekta, en þó um leið svolítið djásn og stáss - og eftir því sem metrarnir voru fleiri var merkilegra heimilið.
Stundum stalst maður auðvitað í þessar skræður sem söfnuðu sínu þykka ryki af ábúðarfullri nostursemi, einkanlega ef enginn sá til, en það var samt ekki sjálfgefið, því bókaveggur með bili þar sem eina skræðuna skorti var auðvitað álíka misfella og búið væri að kroppa eina tönn úr almennilega nýju setti af fölskum tönnum.
Og því var það svo á sumum heimilum þessara dásamlegu ára að til voru bækur til lestrar - og aðrar til sýnis ... stofubækur og herbergisskruddur.
Þetta mun vera breytt; nú er allt heila gomsið lesið upp til agna og geymt í einhverjum sænskum og holum einingarhillum, jafn skakkt og það er skælt, og þjóðin virðist hafa tapað niður þeirri kúnst að raða bókum í gegnheilar hillur svo prýði sé að, ólesnum í metravís.
Því er á þetta minnst að þeir sem skrifa bækurnar hafa nokkuð verið á milli tanna bókaþjóðarinnar síðustu daga, jafnvel vikur. Einhverjum hefur ofboðið að ríkið styrki einhverja tugi höfunda um lágmarkslaun. Svo sem gert hefur verið lengi. Af nauðsyn.
Kannski er þetta dæmigert, því Íslendingar þrátta helst um það smáa en fást síður um það stóra.
Ritlaunadeilan minnir nefnilega á að litlir skandalar henta umræðunni betur en alvöru hneyksli.
Það er nefnilega svo að á meðan óskapast er yfir nokkrum hundruðum milljóna til að efla bókaskrif og annað listalíf í landinu stendur fólki að því er virðist á sama um alla tugmilljarðana og hundruðmilljarðanna sem fara í að styrkja allt það ósnertanlega í samfélaginu, altso algerlega staðnað landbúnaðarkerfi annars vegar og hins vegar alla hina útvöldu í sjávarútvegskerfinu.
Það er virkilega svo að hægt er að láta léleg ritlaun undir afkomumörkum fara meira í taugarnar á sér en niðurgreiðslu ríkisins á launum útgerðarinnar til sjómanna. Já, akkúrat; ríkið veitir raunverulegum eigendum fiskveiðiauðlindarinnar ekki aðeins útsöluaðgang að miðunum heldur veitir það líka ríkisaðstoð við að greiða laun til fólksins sem fiskar hringinn í kringum landið. Og lækkar einnig álögur á þessa sömu eigendur fisksins í sjónum á sama tíma og þessi ríkasta prósenta landsmanna lætur sjómennina sína taka þátt í kaupum á bátum sínum og og skipum.
Nei, laun til listsköpunar er auðvitað reginhneykslið.
Hitt ... að ríkið hjálpar engum betur en þeim efnuðustu og vernduðustu, útgerðinni og bændum, virðist aukaatriði. Og er helst ekki rætt.
Smotteríið er nefnilega mesta hneisan.
