Vísinda­menn út­skýra hvers vegna SARS-veiran hvarf

CO­VID-19 far­aldurinn sem gengið hefur yfir heims­byggðina undan­farna mánuði var í byrjun sagður minna nokkuð á SARS-far­aldurinn svo­kallaða sem átti upp­tök sín í Kína árið 2002. En hvernig stendur eigin­lega á því að rúm­lega níu milljónir hafi smitast af CO­VID-19 en að­eins átta þúsund af SARS?

Jón Magnús Jóhannes­son, deildar­læknir á Land­spítalanum, og Emilía Dag­ný Svein­björns­dóttir, land­fræðingur og starfs­maður Vísinda­vefsins, freista þess að svara þeirri spurningu á Vísinda­vefnum hvers vegna SARS-veiran svo­kallaða hvarf.

Í svarinu er bent á að SARS-CoV sé ein af sjö kórónu­veirum sem geta sýkt menn.

Hósti, hiti og lungnabólga

„SARS veldur sýkingu sem bundin er við neðri öndunar­færi og al­gengustu ein­kennin eru hósti, hiti, hrollur, slapp­leiki, vöðva- og höfuð­verkur og mæði. Niður­gangur og háls­særindi geta einnig fylgt. Sjúk­dómurinn veldur í flestum til­fellum lungna­bólgu. Með­göngu­tími sjúk­dómsins er venju­lega tveir til sjö dagar en getur orðið tíu dagar.“

Bent er á að fyrsta til­fellið af SARS hafi komið fram í Guangdong-héraði í Kína í nóvember árið 2002 en or­sök og eðli sjúk­dómsins var þá ó­þekkt. Sjúk­dómurinn barst út fyrir Kína í febrúar 2003 fyrst til Hong Kong, Víet­nam og Kanada en síðan til fleiri landa.

„Veikin breiddist hratt út næstu vikurnar og náði á endanum til 29 landa og sjálf­stjórnar­svæða í Asíu, Norður- og Suður-Ameríku og Evrópu. Fljót­lega tókst þó að koma böndum á sjúk­dóminn og í júlí 2003 lýsti Al­þjóða­heil­brigðis­mála­stofnunin (WHO) því yfir að far­aldurinn væri yfir­staðinn.“

Hvarf skyndilega 2004

Far­aldurinn stóð því yfir í um það bil níu mánuði og smituðust rúm­lega átta þúsund manns á tíma­bilinu og 774 létust, flestir í Kína. Í svarinu kemur fram að veiran virðist hafa borist á milli manna með dropa- og snerti­smiti. Mikil á­hersla var lögð á að leita upp­runa SARS-CoV og var niður­staðan sú að lík­lega hefði hún komið frá leður­blökum, þaðan borist í de­sketti og marðar­hunda og þaðan í menn.

„Frá upp­hafi var lögð rík á­hersla á að leita leiða til að ráða niður­lögum SARS-kórónu­veirunnar. Búið var að þróa nokkur bólu­efni gegn veirunni og voru sum þeirra til­búin til rann­sókna í mönnum. En þegar SARS hvarf nokkuð skyndi­lega árið 2004 fór á­hugi á þessum bólu­efnum hratt minnkandi og því miður var frekari þróun bólu­efna gegn sjúk­dómnum stöðvuð,“ segir í svari þeirra Jóns og Emilíu.

Þá segir að enn sé ekki vitað af hverju SARS hvarf svo skyndi­lega en ýmsir þættir eru þó sagðir hafa haft mögu­leg á­hrif á þá þróun.

Einkennalausir smituðu ekki

„Næstum allir sem smituðust af SARS fengu ein­kenni og flestir þeirra sem urðu veikir sýndu al­var­leg ein­kenni. Þannig var auð­veldara að greina þá sem sýktust af SARS-kórónu­veirunni og beita við­eig­andi smit­gát. Í ljósi þess að nær allir sem smituðust fengu ein­kenni var einnig auð­veldara að rekja smit innan sam­fé­laga. Ef ein­stak­lingur greindist með SARS og hann var í sam­skiptum við 10 ein­stak­linga þar sem að­eins einn var með hósta og hita var úti­lokað að hann hafi fengið sýkinguna frá þeim ein­kenna­lausu. Í kjöl­farið var hægt að ræða betur við þann sem var með ein­kenni og koma í veg fyrir frekari dreifingu.“

Þá segir að þó SARS hafi verið mjög smitandi virtist veikin að­eins smitast frá ein­stak­lingum sem voru með ein­kenni. Að því leyti var veiran ólík veirunni sem veldur CO­VID-19 en hún getur smitast milli manna áður en ein­kenni koma fram.

„Mögu­lega dreifðist SARS hrein­lega verr miðað við til dæmis CO­VID-19 eða in­flúensu. Sumar ör­verur dreifast mjög vel við viss skil­yrði en illa við aðrar að­stæður. Það gæti hafa átt við um SARS. Ofan­greindir þættir sam­hliða víð­tækum við­brögðum í mis­munandi sam­fé­lögum (út­breidd smit­gát, sótt­kví, smitrakning, ein­angrun og fleira) áttu lík­legast stærsta þáttinn í að SARS hvarf sjónum okkar. Hins vegar hvílir veiran án nokkurs vafa á­fram í ein­hverjum náttúru­legum hýsli, senni­legast leður­blökum, og gæti mögu­lega komið fram aftur.“