Lög um hlutdeildarlán voru afgreidd sem lög frá Alþingi í gærkvöldi, miðvikudag en tóku breytingum í meðferð þingsins. Einnig hefur verið ákveðið að lengja meira en ráðherra lagði til í hlutabótaleiðinni. Í stað lengingu til tveggja mánaða verður hún lengd til fjögurra mánaða.
Helga Vala Helgadóttir, formaður velferðarnefndar var í viðtali í þættinum 21 í kvöld. Hún gagnrýnir ríkisstjórnina og yfirleitt ríkisstjórnir á hverjum tíma um að hugsa of stutt fram í tímann. „Við erum oft svo skammsýn í öllum úrræðum hér á Íslandi og í okkar aðgerðum. Mér finnast íslenskt stjórnvöld í gegnum tíðina, þetta er eitthvað í okkar kúltúr, við hugsum oft í svo ofsalega skamman tíma. Helst bara eitt kjörtímabil og helst bara þrjú ár því hálft ár tekur að koma sér fyrir í ráðherrastólnum og hálft ár tekur að undirbúa kosningabaráttu“.
Helga Vala lagði til að hlutabótaleiðin yrði lengd mun lengur eða til júní 2021 og fulltrúi Miðflokksins í nefndinni að leiðin ætti að vera út árið.
Vaxtalaus lán til 25 ára
Um hlutdeildarlánin sem eru ríkisstyrkt vaxtalaus lán til þeirra sem geta ekki náð saman útborgun í fyrstu íbúð, segir Helga Vala að hafi tekið breytingum í meðferð velferðarnefndar en margt hefur verið gagnrýnt um þau lán sem eru nýbreytni á Íslandi. „Hlutdeildarlánin eru í reynd alveg frábær hugmynd því þetta er gert til að styðja þá tekjulægstu og efnaminni sem sitja ekki á digrum sjóðum til að fjárfesta í íbúð í fyrsta sinn“, segir Helga Vala en gagnrýnir m.a. hvaða fasteigna þau geti tekið til á landinu.
Gagnrýnt hefur verið að lánin eigi að vera til „hagkvæmra“ íbúða eða nýrra íbúða sem ekki eru til sumstaðar á landsbyggðinni og einnig hvernig á að úthluta lánunum en til þeirra er takmarkaður sjóður til.
Takmarka aðgang að lánunum
„Til þess að þetta hafi ekki áhrif á fasteignamarkaðinn svo þetta verði ekki eins og 90 prósenta lánin á sínum tíma sem að fleytti verði á fasteignamarkaðnum upp í skýin þá þarf að takmarka aðganginn að þessu og takmarka fjölda íbúða“.
Fjórir milljarðar á ári eru í pottinum. Þeir sem geta sótt um þetta að sögn Helgu Völu eru þeir sem bersýnilega eiga ekki fyrir útborgun og er það tekjulágir að þeir geti ekki lagt til hliðar fyrir henni. Fólk á að sækja um lánið.
Því sem var breytt í meðförum þingsins og Helga Vala segist hafa gagnrýnt mikið er að lántaki geti óskað eftir endurnýjun á hlutdeilarláni og fá að halda láninu en þá sé hinu opinbera heimilt að endurnýja lánið til fimm ára í senn, þrisvar sinnum eftir ákveðnum skilyrðum, fara í greiðslumat og fá tiltekna ráðgjöf. „Þarna finnst mér við vera búin að búa til ákveðið flækjustig fyrir fjögur þúsund kaupendur“.
Þeir sem fá úthlutað eru tekjulágir. Viðkomandi má ekki vera með árstekjur yfir sjö og hálfri milljón eða fyrir hjón eða sambýlisfólk meira en tíu og hálf milljón. 620 þúsund er þá markið fyrir einstakling í mánaðartekjur og hjón eða samúðarfólk 440 þúsund á mann. Gert er ráð fyrir að hlutdeildarlánið sé 20 prósent af fasteignarverði og í þeim tilvikum sem lántaki er með langt undir viðmiði þá má lánið fara upp í 30 prósent.
Spurning er hvort að fólk vilji dvelja lengi í þessu úrræði enda komi til endurgreiðslna á endanum.
„Það er þó hópurinn sem lakast stendur sem líklegur er til að geta ekki komið sér út úr úrræðinu fljótt“, segir Helga Vala en gagnrýnir að frumvarpið hafi tekið breytingum hjá meirihluta nefndarinnar um að eldri eignir mættu eiga við úrræðið utan Höfuðborgarsvæðisins í stað bara nýrri íbúða. Þannig hafi ekki verið tekið tillit til misjafnrar stöðu utan höfðuborgarsvæðisins en í sumum sveitarfélögum er byggt mikið en annars staðar eru köld svæði. Til þess sé ekki tekið tillit til í nýju lögunum. Helga Vala segir það skynsamlegt upp að ákveðnu marki en landbyggðin sé ekki ein einsleit heild.
