Þór­ólfur segir kæru endur­skoðanda til­raun til þöggunar: „Ekki bara gagn­vart mér heldur öllum há­skóla­mönnum sem vilja tjá sig um sjávar­út­vegs­mál“

Þór­ólfur Matthías­son, prófessor í hag­fræði við Há­skóla Ís­lands, á von á því að verða kærður af Birki Leós­syni endur­skoðanda til siða­nefndar Há­skóla Ís­lands í kjöl­far rit­deilu þeirra um hvernig eigi að bók­færa virði afla­heimilda.

„Ég hef í tveimur greinum fjallað um niður­stöður árs­reiknings út­gerðar­fé­lagsins Vísis hf. árin 2013 og 2020. Til­efnið er samningur um kaup Síldar­vinnslunnar á fé­laginu. Ég taldi að eignir fé­lagsins eins og þær birtast í árs­reikningi væru veru­lega van­metnar bæði árin.

Reikningarnir eru á­ritaðir af endur­skoð­endum fé­lagsins. Stjórn­endur fé­lagsins skýra skil­merki­lega frá kvóta­stöðu fé­lagsins í þorsk­í­gildiskílóum. Hvorki þeir né endur­skoð­endur fé­lagsins gera hins vegar til­raun til að meta verð­mæti kvótans, þótt slík um­fjöllun um raun­veru­leg verð­mæti ó­færðra eigna sé ó­um­deilan­lega afar mikil­vægar upp­lýsingar fyrir les­endur og því hluti af þeirra glöggu mynd sem árs­reikningurinn skal birta,“ skrifar Þór­ólfurí grein í Frétta­blaðinu.

„Efna­hags­reikningurinn gefur því ó­full­komna mynd af fjár­hags­stöðu fé­lagsins þrátt fyrir skýrar leið­beiningar í 5. grein árs­reiknings­laga og hvað varðar árs­reikning fé­lagsins 2021 með hlið­sjón af á­kvæðum laga nr. 102/2020 um gagn­sæi stærri kerfis­lega mikil­vægra fyrir­tækja sem varða al­manna­hag. Þeim lögum, sem sett voru eftir á­bendingar Al­þjóða­gjald­eyris­sjóðsins, er m.a. og sér­stak­lega beint að sjávar­út­vegs­fyrir­tækjum.“

„Sú stað­reynd að eigna­staða fé­lagsins Vísis hf. er mun betri en endur­skoðaður efna­hags­reikningur gefur til kynna kann að hafa átt sinn þátt í að fé­lagið fékk lækkun á veiði­gjaldi árið 2013. Þá verður van­mat eigna í árs­reikningi til þess að þegar sala fé­lagsins á sér stað virðist sem eig­endur selji hverja krónu eigin fjár fyrir­tækis á þrjár krónur þegar raun­hæfari út­reikningar benda til þess að eig­endur hafi selt hverja krónu á 50 aura eða minna.“

„Bæði þessi at­riði kalla á um­ræðu og vanga­veltur og eiga erindi við al­menning, því rétt eins og endur­skoðandi Vísis hf. bendir á í grein í Frétta­blaðinu 28.7. sl. eru sterkir al­manna­hags­munir tengdir við stóru sjávar­út­vegs­fyrir­tækin sbr. einnig á­kvæði laga nr. 102/2020.“

„Sú ó­full­komna mynd sem árs- og efna­hags­reikningur dregur upp í til­felli Vísis hf. getur ekki verið í sam­ræmi við á­kvæði þeirra laga. Röng upp­lýsinga­gjöf um markaðs­virði fyrir­tækisins er til þess fallin að leiða al­menna um­ræðu á villi­götur, hvort sem það er til­gangurinn eða ekki. Í stað þess að spyrja hvort eig­endur Vísis hf. séu að „gefa“ Síldar­vinnslunni eignir er býsnast yfir að eig­endur Vísis séu að selja á þre­földu verði,“ skrifar Þór­ólfur.

Hann fer síðan í deilur sínar við Birki.

„Annar tveggja endur­skoðenda Vísis hf. fyrtist við vegna at­huga­semda minna. Virðist hann ekki átta sig á að at­huga­semdir mínar eru al­menns eðlis og beinast ekki að honum per­sónu­lega. Ég beini augum að því sem kalla má „ís­lenska endur­skoðunar­venju“ varðandi um­fjöllun í árs­reikningi um ó­efnis­leg réttindi (kvóta), en sum ís­lensk sjávar­út­vegs­fyrir­tæki fá slík réttindi, sem eru afar verð­mæt, nánast ó­keypis til ráð­stöfunar.“

„Án kvótans væru út­gerðar­fyrir­tækin varla rekstrar­hæf. Samt láta endur­skoð­endur ís­lensku út­gerðar­fyrir­tækjanna eins og þessi réttindi séu borð­skraut á skrif­borði for­stjóra fyrir­tækjanna þegar gerð er grein fyrir þeim í árs­skýrslu í trássi við ótal á­kvæði laga og reglu­gerða!“

„Endur­skoðandinn virðist telja að gagn­rýni á störf fólks í hans starfs­stétt eigi ekki erindi við al­menning. „Leið­beinir“ hann mér með því að benda mér á að senda at­huga­semdir við fram­kvæmd hans og annarra á árs­reiknings­lögunum til Árs­reikninga­skrár. Fyrir þá sem ekki vita þá rekur Árs­reikninga­skrá póst­hólf á vegum Ríkis­skatt­stjóra. Þar er tekið við árs­reikningum og þeim komið í al­menna birtingu á vef RSK.“

Árs­reikninga­skrá hefur heimildir til að sekta lög­aðila sem ekki virða tíma­fresti eða skila ó­full­nægjandi gögnum. Árs­reikninga­skrá hefur að öðru leyti ekkert eftir­lits­hlut­verk með túlkun stjórn­enda fyrir­tækja eða endur­skoðenda á á­kvæðum árs­reiknings­laga, a.m.k. ekki hvað varðar upp­lýsingar sem þarf að birta til að reikningur gefi glögga mynd af árangri í rekstri fé­lags, stöðu þess og þróun. Endur­skoðandinn vill sem sagt senda mig í geitar­hús að leita ullar!“

Hægt er að lesa skrif Þór­ólfs í heild sinni hér.