Þættirnir Verbúðin hafa rækilega slegið í gegn. Af því tilefni ákvað Þórður Snær Júlíusson, ritstjóri Kjarnans, að fara yfir kvótakerfið, sem er allt um lykjandi í þáttunum, lið fyrir lið. Þráður hans á Twitter hefur vakið mikla athygli en þar fer hann yfir sögu kerfisins í fjórtán liðum:
- „Kvótakerfinu var komið á með lögum árið 1983. Við úthlutun kvóta var miðað við aflareynslu síðustu þriggja ára og hann afhentur án endurgjalds.
- „Framsal á kvóta var síðan gefið frjálst sem gerði það að verkum að viðskipti fóru að vera með þessa vöru sem var í upphafi lánuð án greiðslu.“
- „Sumir útgerðarmenn seldu þá aflaheimildirnar sem þeim hafði verið úthlutað frítt, meðal annars vegna þess að þeir voru komnir af vinnualdri, eða skildu. Aðrir sáu sér einfaldlega leik á borði þegar kvótinn varð skyndilega orðinn verðmætur og innleystu hagnað.“
- „Árið 1997 var svo gefin heimild til að veðsetja aflaheimildir fyrir lánum, sem voru notuð til að kaupa upp kvóta eða eftir atvikum aðrar eignir. Fyrir vikið hækkuðu aflaheimildirnar hratt í verði og mjög margir urðu mjög ríkir.“
- „Þessi staða leiddi til þess að flest fólk sem byrjar með tvær hendur tómar hefur ekki lengur tök á að kaupa sér nokkra tugi tonna af kvóta og bát með. Það er ekki á færi annarra en sterkefnaðra. Og gríðarleg samþjöppun hefur orðið.“
- „Fjórar tengdar blokkir eru með yfirráð yfir 60 prósent af öllum kvóta sem úthlutað hefur verið á Íslandi. Sú stærsta, sem hverfist um Samherja, heldur á yfir 22 prósent af öllum kvóta. Samkvæmt lögum mega tengdir aðilar ekki halda á meira en tólf prósent.“
- „Samhliða þessari þróun hefur hagnaður sjávarútvegsfyrirtækja aukist gríðarlega. Hagnaður geirans fyrir skatta og gjöld frá byrjun árs 2009 og út 2020 var alls um 665 milljarðar króna.“
- „Af þeirri upphæð fór undir 30 prósent til íslenskra ríkisins, eiganda auðlindarinnar, í formi tekjuskatts, tryggingagjalds og veiðigjalda. En rúmlega 70 prósent sat eftir hjá eigendum fyrirtækjanna.“
- „Á árinu 2020 greiddu útgerðir 17,4 milljarða króna í opinber gjöld. Eigendur þeirra greiddu sér út arð upp á 21,5 milljarða króna. Það var hæsta arðgreiðsla þeirra í sögunni. Geirinn borgaði því eigendum sínum meira í arð en hann greiddi samtals til samneyslunnar.“
- „Hagur sjávarútvegsfyrirtækja landsins, samtala arðgreiðslna og aukins eigin fjár þeirra, hefur vænkast um meira en 500 milljarða króna frá bankahruni til lika árs 2020.“
- „Halda verður til haga að eigið fé geirans er stórlega vanmetið þar sem virði kvóta, sem útgerðir eignfæra þrátt fyrir að hann sé eign þjóðar, er bókfært á miklu lægra verði en fengist fyrir hann á markaði. Upplausnarverð kvótans er ca 1.200 milljarðar króna.“
- „Síðast var bætt við þessa stöðu þegar makríll var færður í kvóta á grundvelli veiðireynslu. Þær aflaheimildir, metnar á 65 til 110 milljarða króna, fóru að mestu endurgjaldslaust til stórútgerða.“
- „Þessi staða sem lýst er hér að ofan er í andstöðu við vilja þjóðar. Tveir af hverjum þremur eruóánægðir með kvótakerfið og telja aðnúverandi útfærsla þess ógni lýðræðinu. Um átta af hverjum tíu telja að greiða eigi markaðsgjald fyrir afnot af fiskimiðum þjóðar.“
- „Samt breytist ekkert. Kjörtímabil eftir kjörtímabil. Jón Hjaltalín og Harpa eru nefnilega víða.“
