„Ég tala íslensku á Íslandi enda er íslenska móðurmálið mitt. Samt hef ég ómælda reynslu af því að fólki láist að svara mér á okkar ástkæra ylhýra máli eða ávarpa mig á því,“ segir Miriam Petra Ómarsdóttir Awad, Íslendingur og sérfræðingur hjá Rannís, í aðsendri grein á vef Vísis.
Í grein sinni ræðir Miriam um viðhorf Íslendinga, sumra að minnsta kosti, til einstaklinga með erlend nöfn hér á landi. Segist Miriam þekkja til fjölmargra einstaklinga sem hafa alist upp hér á landi, tala tungumálið eins og hver annar og eru menntaðir hér á landi, en mæta samt sem áður ákveðnum fordómum.
„Ég hef jafnvel lent í atvikum þar sem fólk leyfir sér að vera nánast ókurteist eða hranalegt við mig þangað til að það heyrir að ég tala reiprennandi íslensku. Ó, ertu íslensk? Og afsökunarbeiðnin sem útlendingurinn átti greinilega ekki skilið, fylgir þá í kjölfarið.“
Miriam veltir fyrir sér hvers vegna þetta er, hvort þetta sé vegna útlits hennar eða framandi nafns. Sjálf kveðst hún tilheyra ákveðnum forréttindahópi þegar kemur að fólki af erlendum uppruna á Íslandi. Hún á íslenskt bakland, stóra íslenska fjölskyldu, íslenska er hennar móðurmál og hún er í góðu starfi.
„Hins vegar er ég viss um að ef þetta er viðhorfið sem ég mæti, þrátt fyrir mín forréttindi, þá er viðhorfið sem margir aðrir einstaklingar af erlendum uppruna mæta enn ýktari útgáfa af þessu.“
Sjálf kveðst Miriam vera meðvituð um öðruvísi viðhorf gagnvart fólki með erlend nöfn. Hún er Ómarsdóttir en bendir í grein sinni á að pabbi hennar heiti ekki Ómar í alvörunni. „Ómar er nafn sem hann valdi af lista þegar hann fékk íslenskan ríkisborgararétt á 7. áratugnum. Án nafnsins væri ég Miriam Petra Awad og þegar ég tók mín fyrstu skref út í mennta- og starfsumhverfið á Íslandi taldi ég hag mínum betur borgið ef ég hefði Ómarsdóttur með, þar sem ekkert af hinum nöfnunum mínum bendir beint til íslensks uppruna þegar þau eru skoðuð sem heild.“
Miriam segist hafa ákveðið að segja frá þessu því hún þekkir fjölmörg dæmi um einstaklinga í svipuðum sporum og hún sem hafa sótt um störf, sent inn ferilskrá og kynningarbréf á íslensku til þess eins að fá svör til baka á borð við þetta hér: „We are only hiring Icelandic speakers”.
„Nöfnin þeirra voru nefnilega ekki nógu íslensk til að þau fengju einu sinni þann séns að einhver læsi yfir ferilskrána og kynningarbréfið - eða var þeim kannski bara ekki treyst fyrir að vera að segja satt frá? Ef þetta eru viðhorfin sem fólk af erlendum uppruna mætir sem talar íslensku, hvernig viðhorfi mætir þá fólk sem talar ekki fullkomna íslensku?“
Miriam bendir á að það sé erfitt að læra nýtt tungumál, eitt sé að læra að lesa og skrifa og annað að geta talað. Sjálf lærði hún frönsku í Kanada eftir að hafa lært tungumálið í fjögur ár í menntaskóla hér á landi. Það reyndist henni þrautin þyngri og tók hana langan tíma að ná þokkalegum tökum á málinu.
„Hvernig getum við ætlast til að innflytjendur á Íslandi nái tökum á tungumálinu þegar það tilheyrir ekki svipuðum forréttindahóp og ég var í þegar ég lærði hina rómönsku frönsku? Það hefur ekki að baki margra ára undirbúningskennslu í málinu áður en það kemur hingað, það er oft í fullu starfi og að sjá um fjölskyldur sínar, og þegar það fær yfir höfuð tækifæri til að nota íslenskuna sem það hefur þó lært - þá er hún ekki nógu fullkomin og fólk talar bara ensku á móti.“
Miriam segist ekki ætla að halda því fram að Íslendingar séu slæmar manneskjur fyrir það eitt að ávarpa fólk á ensku. Vandinn sé sá að við lifum og hrærumst í hugmyndum um hver tilheyrir og hver tilheyrir ekki hér á landi, út frá útliti og tungumáli.
„En hvort sem það er vel meint eða ekki, þá bitnar það á þeim sem eru að reyna að læra og taka þátt í samfélaginu okkar. Þeir komast ekki inn. Hvorki inn í vinahópa né vinnustaðamenningu, inn í tungumálið eða þjóðarsálina sem við erum svo áfjáð í að þau virði. Þetta er ekki bara spurning um að þau þurfi bara að vera duglegri að læra, að vinna, að gera hitt og þetta - heldur þurfum við líka að vera duglegri að skilja aðstæður þeirra, gefa tækifæri á léttu spjalli og meira en það.“
