Sveinn Andri setur spurningarmerki við greinaskrif Arnars héraðsdómara

„Það getur ekki verið til of mikils mælst að dómarar haldi aftur af mál­frelsi sínu í þjóð­mála­um­ræðu, en láti þess í stað hags­muni dóms­valdsins í landinu njóta vafans,“ segir Sveinn Andri Sveinsson hæstaréttarlögmaður í aðsendri grein í Fréttablaðinu í dag.

Í grein sinni setur hann spurningarmerki við skrif Arnars Þórs Jónssonar héraðsdómara um hin ýmsu mál að undanförnu. Hafa fjölmargar greinar eftir Arnar birst á síðum Morgunblaðsins undanfarin misseri.

Sveinn Andri bendir á að dómstólar njóta mikils trausts almennings en traustið sé ekki sjálfgefið. Það þurfi að vinna fyrir því og viðhalda og auðvelt sé að glutra því niður.

Mikilvægt að sýna óhlutdrægni

„Tveir þættir skipta máli þegar kemur að trausti á dóms­kerfið; ytri og innri þættir. Ytri þátturinn lýtur að því hvernig skipað er í em­bætti dómara en sá innri að orðum og at­höfnum dómaranna sjálfra.“

Sveinn Andri beinir sjónum sínum að innri þættinum í grein sinni; að dómarar hafi ásýnd óhlutdrægni, ekki séu til staðar sérstakar ástæður til að draga hana í efa. Hann segir að þetta séu ekki aðeins fræði­legar vanga­veltur, heldur hafa Hæsti­réttur og Lands­réttur þurft að taka á ætluðu van­hæfi dómara vegna annarra starfa þeirra og tjáningar á opin­berum vett­vangi. Hann snýr sér svo að gagnrýninni á skrif Arnars Þórs.

„Sá á­gæti héraðs­dómari Arnar Þór Jóns­son hefur sent frá sér fjöl­margar greinar undan­farnar vikur og misseri, þar sem fram koma ýmis­leg sjónar­mið hans og skoðanir á þjóð­fé­lags­málum. Má taka undir sumt sem hann hefur ritað af á­gætri rit­færni, en annað ekki, eins og gengur. Það er auka­at­riði.“

Svinn Andri bendir á að í máli Landsréttar nr. 768/2019 hafi úrskurður Arnars Þórs um að hann viki sæti í máli einstaklings gegn íslenska ríkinu verið kærður.

„Krafan byggðist á því að um­mæli sem dómarinn hefði við­haft á opin­berum vett­vangi um inn­leiðingu EES-reglna væru til þess fallin að draga mætti með réttu í efa ó­hlut­drægni hans við að leysa úr sakar­efni málsins, sem varðaði inn­leiðingu á vinnu­tíma­til­skipun ESB. Lands­réttur taldi ekki rétt að Arnar viki sæti en sagði í for­sendum sínum það „orka tví­mælis" að þátt­taka dómarans í um­ræðu á opin­berum vett­vangi væri sam­rýman­leg starfi hans.“

Fer að molna undan traustinu

Sveinn Andri segir að í ljósi mikilvægis þess að almenningur eigi ekki að þurfa að draga í efa ó­hlut­drægni dómara og traust ríki í garð dóm­stóla, sé vegur dómara inn á rit­völlinn vand­rataður.

„Um leið og dómari er farinn að tjá sig um pólitísk mál­efni getur það hæg­lega leitt til þess að aðili dóms­máls líti svo að hann njóti ekki sann­mælis. Þá er farið að molna undan traustinu,“ segir hann og bætir svo við:

„Dómarar gegna gríðar­lega á­byrgðar­miklu og erfiðu starfi en á þeim hvílir einnig sú ríka skylda að gera ekkert sem orkað getur tví­mælis og er til þess fallið að draga ó­hlut­drægni þeirra í efa. Fyrir liggur að Hæsti­réttur Ís­lands telur þátt­töku dómara í al­mennri um­ræðu ekki heppi­lega og hefur tjáð efa­semdir sínar um að slíkt sam­rýmist dómara­störfum. Það getur ekki verið til of mikils mælst að dómarar haldi aftur af mál­frelsi sínu í þjóð­mála­um­ræðu, en láti þess í stað hags­muni dóms­valdsins í landinu njóta vafans.“