„Ég vil ekki standa í sömu sporum og þegar ég var 17 ára sannfærður um að samfélaginu væri að öllu leyti sama um mig. Ég vil trúa því að fólki sé annt um hvort annað og ætli ekki að leyfa fólki með vímuefnavanda að deyja vitandi að herslumunurinn sem til þarf er virðing og kærleikur og heiðarleiki.“
Þetta segir Svafar Helgason í grein á Vísi sem vakið hefur töluverða athygli í morgun. Í grein sinni skrifar Svafar um afglæpavæðingu neysluskammta fíkniefna, en frumvarp Pírata þess efnis var fellt í atkvæðagreiðslu á Alþingi í vikunni. Færir Svavar rök fyrir því hvers vegna réttast væri að afglæpavæða vímuefnaneyslu.
Í greininni segir Svafar frá sinni sögu með vímuefni og hvernig hans reynsla hefur mótað hans viðhorf. Svavar segist hafa verið svokallað kerfisbarn sem var í fóstri hjá starfsmönnum hins opinbera frá 9. Bekk. Sautján ára var hann farinn út á leigumarkaðinn með lítið sem ekkert aðhald frá fjölskyldunni. Á þessum tíma kynntist hann dagreykingum á kannabisefnum og reglulegri notkun annarra vímugjafa sem fljótlega fóru að valda honum talsverðum innri erfiðleikum.
„Að einhverju leyti var ég að flýja þann raunveruleika að vera einsamall með ekkert öryggisnet og litla tilfinningu um væntumþykju eða stuðning í minn garð. Neysla vímuefna var leið fyrir mig að forðast tilfinningar sem ég hafði sem unglingur enga burði til að vinna í gegnum, en varð með tímanum einnig flóttaleið frá öllum erfiðleikum sem svo hlóð upp skömm og sektarkennd og hömluðu mér í að þróa góðar leiðir til að takast á við erfiðleika í daglegu amstri.“
Svavar segir að í hans tilfelli hefði lögmæti og refsingar tengdar vímuefnum engan fælingarmátt. Stærstu áhrifaþættirnir hafi verið félagslegar aðstæður hans.
„Þegar ég fór svo í kjölfarið í meðferð og þar eftir í tólf spora samtök, var sú skoðun um að lögmæti og refsingar hefði engan og jafnvel neikvæðan fælingarmátt sú sem var allsríkjandi hjá öllum fíklum og alkóhólistum sem ég átti samtal við, og þau voru mörg samtölin sem við áttum um eðli fíknar.“
Svavar segir að sú spurning vakni hvort þetta viðhorf spretti ekki upp úr hlutdrægni og hvort einhverjir hópar fólks hefðu leiðst út á slæma braut ef refsistefnan væri ekki við lýði. Segir hann að ef ekki væri fyrir eitt augljóst dæmi um löglegan vímugjafa væri erfitt að svara spurningunni.
„Áfengi er löglegt efni sem fólk ánetjast en þegar fólk sem hefur ánetjast því talar um fíkn sína og af hverju alkóhól spilaði svo stóran sess í neyslu þeirra þá verður lagaleg staða hinna efnanna aldrei ástæða þess að vínið var í fyrsta sæti. Einungis hvaða áhrif vín hafði á fólk og hvernig það auðveldaði þeim að lifa með tilfinningar sem það hafði ekki burði til að eiga við eða lifa með, ef annað efni hefði virkað betur þá væri löghlýðnin fokin út um gluggann, sem reyndar oft varð raunin, jafnvel hjá þeim sem þóttu vænst um vínið.“
Svavar segir að hjá öllum sem hafa barist við fíkn sé skömmin, óttinn og vanlíðanin sameiginleg. „Hjá öllum þeim sem hafa barist við fíkn er þessi uppruni sameiginlegur og fyrir mörg er hann enn daglegur sannleikur. Þau sem þekkja þennan uppruna og hafa, með sjálfsvinnu og hjálpsemi annara, náð að vinna sig úr honum vill ég biðla að muna vel eftir honum. Að muna að það var ekki refsing sem barði ykkur á betri veg. Að það var vonin en ekki vonleysið sem gerði gæfumuninn. Að það er hjálparhöndin sem öllu skiptir,“ segir hann.
Að lokum segir hann að jaðarsetningin sem fylgir því viðhorfi að refsa eigi vímuefnaneytendum sporni ekki við þeim vanda sem dregur fólk inn í vítahring ofneyslu. „Hún beinlínis eykur á útskúfun, einmanaleika, skömm og ótta sem eru einmitt þær tilfinningar sem fólk segir að neyslan sé til að halda í skefjum.“
Grein Svafars má lesa í heild sinni hér.
