„Við erum á hraðri siglingu inn í djúpa kreppu,“ segir Styrmir Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins, í vikulegum pistli sínum í blaðinu í dag.
Styrmir fjallar þar um COVID-19 faraldurinn og víðtæk áhrif hans. Hann á von á því að næstu mánuðir munu litast af töluverðri ólgu hér á landi eins og annars staðar.
Það mun mikið ganga á
„Þegar kosningar til Alþingis fara fram á næsta ári, hvort sem það verður snemma sumars eða um haust, mun mikið hafa gengið á í okkar samfélagi, ekkert síður en í öðrum löndum, vegna efnahagslegra afleiðinga kórónuveirunnar þótt vonandi verði veirunnar sjálfrar minna vart en nú. Þá munum við hafa búið við mikið atvinnuleysi í langan tíma.“
Styrmir segir að við slíkar aðstæður hér á landi hafi margir Íslendingar farið í atvinnuleit til annarra landa en nú verði þess vart kostur vegna svipaðra aðstæðna í öðrum löndum.
Styrmir segir að miklu atvinnuleysi fylgi ákveðin ókyrrð í samfélaginu og segir hann að verkalýðsfélögin séu líkleg til að efna til mótmælafunda til að veita reiði félagsmanna sinna útrás og knýja á um aðgerðir.
Hann segir að atvinnuleysi muni setja svip sinn á samfélagið þegar gengið verður til kosninga á næsta ári og jafnframt á úrslit þeirra kosninga.
Sjónum beint að ákveðnum hópum
„Ekki er ólíklegt að það verði jafnframt til þess að beina athyglinni meira en áður að þeim þjóðfélagshópum sem búa við lakastan hag. Í þeim hópum eru, auk þeirra sem verða atvinnulausir, öryrkjar, ákveðinn hópur aldraðra, einstæðir foreldrar og fleiri. Svo er ekki fráleitt að ætla að nýtt vandamál skjóti upp kollinum á næstu misserum. Unga fólkið sem hefur verið og er að ljúka háskólanámi, bæði hér heima og erlendis, kann að standa frammi fyrir því að það verði ekki auðvelt að fá vinnu, hvorki hér né í nálægum löndum. Kannski verður það í svipuðum sporum og langafar og langömmur þess voru snemma á fjórða áratug síðustu aldar á tímum heimskreppunnar miklu. Það hefur ekki verið auðvelt fyrir jafnvel vel menntað fólk að fá vinnu við þær aðstæður sem þá ríktu í heiminum.“
Styrmir segir að þessi mál muni setja svip sinn á kosningabaráttuna á næsta ári og kjósendur taka eftir því sem frambjóðendur hafa fram að færa í þessum efnum.
„Það mun sem sagt skipta máli fyrir frambjóðendur að vanda sig að þessu sinni. Gaspri af því tagi sem setur of mikið svip sinn á stjórnmálabaráttuna verður ekki vel tekið. Síðustu vikur höfum við fengið í örmynd forsmekk af þeim umræðum sem búast má við af miklum þunga fyrir kosningar á næsta ári þegar það var orðað að erfitt væri fyrir vinnuveitendur að borga við þessar aðstæður launahækkanir samkvæmt ákvæðum gildandi kjarasamninga. Og þær ábendingar hafa orðið til þess að opinbera alvarlegan ágreining innan verkalýðshreyfingarinnar.“
Siglum inn í djúpa kreppu
Styrmir bendir á að ferðaþjónustan sé í rúst, lokun álversins í Straumsvík gæti verið á næsta leiti, fiskverð fari lækkandi á erlendum mörkuðum. Staðreyndin sé sú að við séum að sigla í djúpa kreppu.
„Það er hins vegar athyglisvert að á sama tíma og atvinnurekendur, af skiljanlegum ástæðum, hafa orð á framangreindu er enginn sem orðar það að þeir sem tóku við launahækkunum úr hendi Kjararáðs þurfi kannski að sætta sig við launalækkanir líka. Hvað veldur? Er sjálfsagt að almennir launþegar taki á sig skerðingu á umsömdum launum en að þeir í opinbera kerfinu sem hrintu þeirri öldu af stað haldi öllu sínu?“
Yfirskrift greinar Styrmis er Við þurfum nýjan „samfélagssáttmála“ og segir Styrmir að samfélagssáttmáli í því samhengi sé samstaða um viss grundvallarsjónarmið.
„Á Viðreisnarárunum var það almennur skilningur að slíkur óundirritaður sáttmáli væri til staðar um launamun í okkar fámenna samfélagi. Það var víðtækur skilningur á því að í svo litlu samfélagi sem okkar skipti máli að launamunur væri ekki of mikill. Þá var talið að viðunandi væri að hæstu laun væru þreföld lægstu laun,“ segir hann og bætir að lokum við að kominn sé tími á nýjan „samfélagssáttmála“ um launamun í samfélagi okkar.
„Hann fór algerlega úr böndum á síðustu árunum fyrir hrun og hefur ekki verið endurnýjaður.“
