Stefán vill að Ís­lendingar hætti að borða risa­rækjur: „Notum þau tæki­færi sem gefast til að út­skýra á­stæðuna fyrir öðru fólki“

Stefán Gísla­son segir að Ís­lendingar eigi að hætta að borða risa­rækjur. Þetta kemur fram í viku­legum um­hverfis­pistli hans í Sam­fé­laginu á RÚV.

Stefán segir að á­stæðurnar séu ærnar.

„Næst­komandi sunnu­dag, þann 9. októ­ber, verður efnt til sér­staks risa­rækju­dags eða öllu heldur and-risa­rækju­dags í Sví­þjóð. Til­gangurinn með þessum degi er að minna á mikil­vægi þess að hætta að borða og bjóða risa­rækjur úr hita­beltinu, en væntan­lega eru ein­mitt allar risa­rækjur á markaðnum upp­runnar þaðan,“ skrifar Stefán á RÚV.

„Það eru sænsku náttúru­verndar­sam­tökin Natur­skydds­förenin­gen sem standa fyrir and-risa­rækju­deginum, eða Antis­campi­da­gen eins og þessi við­burður kallast á sænsku, með venju­legum fyrir­vara um fram­burð. Það er von sam­takanna að sem flestir taki þátt með því að tala við vini og kunningja um nei­kvæð á­hrif risa­rækju­eldis og með því að hafa sam­band við næstu mat­vöru­verslanir og veitinga­staði til að vekja at­hygli á skað­semi þessarar vin­sælu mat­vöru.“

„Nú er von að spurt sé hvers vegna risa­rækjur séu svona af­leitar. Því er til að svara að risa­rækju­eldi fer fram á strand­fenja­svæðum, eða í mangroves eins og þessi svæði eru nefnd í al­þjóð­legri um­ræðu. Reyndar er réttara að segja að eldið fari fram á fyrr­verandi strand­fenja­svæðum, því að líf­ríkinu sem þar þrífst er rutt í burtu til að rýma fyrir eldis­kerjunum. Eldið hefur farið mjög hratt vaxandi, einkum í löndum á borð við Bangla­desh, Taí­land, Víet­nam, Ind­land, Kína og Ekvador, svo mjög að strand­fenin hafa verið rudd á stórum svæðum og í staðinn er komið nýtt lands­lag með rækju­eldis­kerjum. Og auð­vitað er þessi vöxtur ekki til­kominn vegna ein­lægra óska heima­manna um að eyði­leggja þessi fenja­svæði, heldur vegna þess að risa­rækjur eru tísku­fæða Vestur­landa­búa sem fæstir hafa hug­mynd um hina skugga­legu for­sögu þessara mat­væla,“ heldur Stefán á­fram.

Hann segir að strand­fen séu ekkert venju­lega vist­kerfi og þar þrífist gríðarelga flókið líf­kerfi sem nýtir sér þessi mót til sjávar og ferks­vatns.

„Þarna vaxa leiru- og fenja­viðar­skógar í grunnu hálf­söltu vatni og inn á milli plantnanna þrífst gríðar­lega fjöl­breytt sam­fé­lag af fiskum, rækjum, krabba­dýrum og ýmsum smærri dýrum. Fenin eru í senn hrygningar­stöðvar þessara líf­vera, upp­eldis­stöðvar og matar­búr. Og líf­ríkið sem þrífst á þessum svæðum er líka undir­staða líf­ríkisins í hafinu fyrir utan og á landi, í ár­ósum og á vot­lendi ná­lægt ströndinni. Allt þetta víkur fyrir risa­rækju­eldinu.“

„Til við­bótar því sem hér hefur verið talið hefur röskun strand­fenjanna í för með sér gríðar­lega losun kol­efnis út í and­rúms­loftið. Það flókna kerfi sem lagt er í rúst með risa­rækju­eldinu saman­stendur nefni­lega ekki bara af ein­stak­lega fjöl­breyttu líf­ríki, heldur er leðjan á botninum kol­efnis­banki sem safnað hefur inn­stæðu í þúsundir ára. Sem dæmi um mikil­vægi strand­fenjanna hvað þetta varðar, er talið að strand­fenin bindi um það bil fjór­falt meira kol­efni en jafn­stór regn­skógur á landi. Þetta kol­efni losnar út í and­rúms­loftið sem kol­díoxíð þegar fenjunum er rótað upp í þágu rækju­eldisins.“

Stefán fer því til við­bótar yfir það hvernig heima­byggðin líður fyrir risa­rækjurnar. „Nú kann ein­hverjum að detta í hug að risa­rækju­eldið sé undir­staðan í at­vinnu og lífs­af­komu fólksins á við­komandi svæðum, og að þess vegna sé tæp­lega verjandi að for­ríkir Vestur­landa-búar fúlsi við góð­gætinu og skilji fólkið þarna úti eftir í sárri neyð. En þannig er þetta bara alls ekki. Þvert á móti hefur risa­rækju­eldið átt stóran þátt í að ræna þetta fólk lífs­viður­værinu,“ skrifar Stefán.

„Nú er eðli­legt að spurt sé hvað sé til ráða. Oftast byrja svör við slíkum spurningum á orðunum „að draga úr“, „að kaupa minna af“ eða „að borða minna af“. Hvað risa­rækjurnar varðar er svarið miklu ein­faldara: Hættum að kaupa risa­rækjur, hættum að borða þær og notum þau tæki­færi sem gefast til að út­skýra á­stæðuna fyrir öðru fólki, þ.á m. fólki sem vinnur í verslunum og á veitinga­stöðum sem bjóða upp á þessa fæðu. Það gerum við m.a. með því að spyrja hvort sjávar­rétta­súpan inni­haldi nokkuð risa­rækjur og með því að færa þetta sem oftast í tal við sem flesta. Sunnu­dagurinn 9. októ­ber er góður dagur til að hefjast handa,“ skrifar Stefán að lokum.

Hægt er að lesa eða hlusta á pistilinn í heild sinni hér.